De 13e eeuwse Mongolenstorm in de Poolse en Tsjechische gebieden

De Mongolenstorm is een fenomeen dat vrijwel bij ieder Slavisch volk in de geschiedenis terug keert, al is de Mongoolse invloed in sommige streken groter dan in andere streken geweest. In de 13e eeuw waren de Mongolen bezig met een enorme veldtocht in Europa. Na een lange periode van verdeeldheid en onderlinge strijd, verenigden zij zich in 1206 onder het gezag van Dzjenghis Khan. Van naties en staten is in deze periode nog geen sprake. De Mongolen waren uitstekende ruiters, boogschutters en strategen. Ondanks dat de Mongolen  in eerste instantie cultureel veel minder ontwikkeld waren, konden zij door hun strategisch inzicht gemakkelijk meer geavanceerde volkeren overwinnen en namen de Mongolen van deze overwonnen volkeren vaak innovaties over. De Mongolen stelden hun vijanden voor de keuze: algehele vernietiging of overgave en schatplichtig worden.
In 1236 trokken de Mongolen Rusland binnen en vernietigden hele steden, met alle inwoners erin. Nadat vele steden, onder andere Kiev en Novgorod, geheel verwoest en platgebrand waren, gingen de Russen over tot overgave en werden schatplichtig aan de Mongoolse Khan. De Mongolen rukten vanuit Kiëv verder op richting Hongarije. Zij trokken Europa in met drie legers. Een van die legers trok naar Polen. Polen was in deze tijd een gemakkelijk slachtoffer, het rijk was politiek versnipperd en het steppegebied was gemakkelijk begaanbaar terrein voor de Mongoolse ruiterlegers. Op 13 februari 1241 staken de Mongolen de bevroren Wisła over en plunderden Sandomierz. Bolesław V Wstydliwy, hertog van Sandomierz, vluchtte en liet een gedemoraliseerd leger achter. Er brak grote paniek uit onder de bevolking. Kraków werd zo een gemakkelijke prooi en op 24 maart geheel platgebrand. In Kraków ontstond, naar aanleiding van de Mongoolse aanvallen, de traditie van de trompetspeler op de Mariakerk. Deze trompetspeler speelt ieder uur een afgebroken melodie, de Hejnał, die de komst van de Mongolen symboliseert. De trompetspeler die in de 13e eeuw gespeeld zou hebben om de bevolking te waarschuwen, zou door een Mongoolse pijl getroffen zijn en zo in zijn spel zijn onderbroken. Een kanttekening daarbij is echter wel dat de Mariakerk pas in 1355 gebouwd werd. Wellicht dat het de latere aanvallen van de Mongolen symboliseert.
In de tussentijd verzamelde Henryk II Pobożny, groothertog van Polen, bondgenoten en troepen rondom Legnica en offerde Wrocław op aan de Mongolen. Henryk wachtte in Legnica op Václav I van Bohemen met zijn troepen, die echter nog twee dagen  van het slagveld verwijderd waren.  Op het moment dat de Mongolen dit nieuws hoorden braken zij de bestorming van Wrocław af en spoedden zich naar Legnica. Daar verpletterden zij Henryk en zijn troepen. Nicolaas Godfried van Kampen, een 18e eeuwse Nederlandse veelschrijver op het gebied van geschiedenis, schreef daar het volgende over:

De Mongolen waren heer en meester in psychologische oorlogsvoering. Zij zaaiden onrust door middel van rookwolken, hanteerden krijgslisten en jaagden de bevolking de stuipen op het lijf door het hoofd van Henryk ‘op eenen piek te steken’. Ziehier, hetgeen dat Van Kampen geëmotioneerd  schrijft:

De Mongolen trekken met het hoofd van Henryk op een staak naar de poorten van Legnica en vragen toegang tot de stad. Die krijgen zij niet en zij besluiten door te trekken richting Hongarije, de plaats waar zij in eerste instantie al naar op weg waren.
Na de Slag om Legnica zou Václav I de Mongolen van zijn grondgebied verdreven hebben. Dit is echter moeilijk te achterhalen. In de enkele bronnen wordt geschreven dat de Mongoolse ruiters eenvoudigweg op weg waren naar Hongarije en niet eens interesse hebben getoond in de Tsjechische gebieden. Moravië was door zijn vlakke kenmerken gemakkelijk begaanbaar terrein om doorheen te trekken op weg naar de Hongaren. De Mongolen waar Václav I mee gevochten zou hebben waren slechts een afleidingsmanoeuvre om de doortocht naar Hongarije voor de overige Mongolen te vergemakkelijken. Men kan echter wel de kanttekening plaatsen dat de Mongolen een strategie hadden die erop gericht was zo min mogelijk slachtoffers in de eigen gelederen te hebben. Zij schoten vaak op grote afstand hun vijand neer. Daarnaast waren zij ver van huis en konden hun troepen niet aanvullen. Het zou merkwaardig zijn als zij op deze wijze strijders moedwillig opofferden.
Desalniettemin zijn er wel enkele interessante Tsjechische vertellingen omtrent de Mongoolse aanwezigheid. Het probleem is echter dat enkele verhalen gebaseerd zijn op het omstreden manuscript van Dvůr Králové oftewel de Rukopis Zelenohorský ontdekt in de 19e eeuw, waarvan enkelen beweren dat het uit de 13e eeuw stamt.  De algemene consensus is echter dat dit boek een vervalsing is, gecreëerd door Václav Hanká, op zoek naar roem.
De Mongolen hadden het gebruik de oren van hun vermoorde tegenstanders af te snijden en deze te verzamelen in zakken. Zo konden zij bij terugkeer aan hun Khan laten zien wat zij aangericht hadden. Zij verlieten het slagveld bij Legnica, volgens de vertellingen, met negen gevulde zakken. In Štramberk, een klein Tsjechisch dorpje, verkoopt men een plaatstelijke lekkernij, Štramberské uši, kleine gedraaide koekjes, geinspireerd op deze afgesneden oren.
De basiliek van de Hemelvaart van de Heilige Maagd Maria, in Hostýn, is een populair bedevaartsoord geworden. Na de slag bij Legnica trokken de Mongoolse legers door Moravië. De bevolking sloeg op de vlucht toen zij hoorden dat de Mongolen op komst waren. Zij vluchtten naar de berg Hostýn en beden gezamelijk tot Maria. Maria ging de Mongolen te lijf met regen en bliksem en kon de vluchtelingen tegen de bloeddorstige Mongolen beschermen. Jaarlijks ontvangt Hostýn nog vele pelgrims.
De Mongolen zijn uiteindelijk tot aan de poorten van Wenen gekomen, waar zij tijdens de belegering rechtsomkeert maakten nadat zij de boodschap van het sterven van Ögedei, de op dat moment belangrijkste heerser, hadden ontvangen. Voor de procedure rondom de machtswisseling moesten zij terugkeren naar Karakorum.
Het Europese avontuur van de Mongolen eindigt definitief in de 15e eeuw als zij door Moskovië verslagen worden.

Bronnen:
N.G. van Kampen
                1825      Proeve eener geschiedenis der kruistogten naar het Oosten,
                              tot op de herovering van Ptolemais in het jaar 1291
                              Haarlem: De Erven F. Bohn

http://www.historynet.com/mongol-invasions-battle-of-liegnitz.htm
http://en.wikipedia.org/wiki/Mongol_invasion_of_Poland
http://cs.wikipedia.org/wiki/Mongolsk%C3%BD_vp%C3%A1d_na_Moravu_roku_1241
http://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Legnica
http://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Chmielnik
http://en.wikipedia.org/wiki/Wenceslaus_I_of_Bohemia
http://cs.wikipedia.org/wiki/%C5%A0trambersk%C3%A9_u%C5%A1i

http://cs.wikipedia.org/wiki/Rukopis_zelenohorsk%C3%BD

About these ads

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s