Andrej Roebljov: een grote (on)bekende

Zelfs wanneer in de geschiedenis weinig over iemand is bekend, kan diegene toch sporen achterlaten die hem op termijn een ongekende beroemdheid kunnen brengen. Het leven van de Russische iconenschilder Andrej Roebljov is in een korte biografie te vatten; over zijn iconen is men echter nooit uitgepraat. Naar aanleiding van zijn beroemdste werk, de icoon van de Heilige Drie-eenheid, zijn er al vele theologische en kunsthistorische debatten gevoerd.[1] Iconenschildering van Andrej Roebljov wordt gerekend tot de hoogtepunten van de Russische kunst. Wat is nu in het algemeen, los van de afzonderlijke werken, zo kenmerkend voor zijn stijl en waarom is hij juist daardoor zo beroemd geworden?

De Russische iconenschildering heeft verschillende Byzantijnse invloed gekend, waaronder die van de leermeester van Andrei Roebljov, Theophanes de Griek (ca. 1335 – ca. 1410). Zijn krachtige penseelstreken en gebruik van gedempte kleuren, geaccentueerd door lichteffecten, lieten eind veertiende eeuw een diepe indruk achter bij het Russische volk.[2] Andrej Roebljov brak uiteindelijk met deze dramatiek en legde de kiem voor de zuiver Russische iconentraditie, die niet gekenmerkt wordt door de angst voor de Dag des oordeels, maar door „de hoop op de overgang van het aardse leven naar het hemelse en op de barmhartigheid van de weldadige Christus.”[3] 

In zijn werk  zie je deze traditie terug in de rust, warmte en kalmte die de iconen uitstralen. Dit heeft ook wellicht te maken met het karakter van Andrej Roebljov, die zelf een ingetogen persoon was. In tegenstelling tot Theophanes de Griek waren de penseelstreken van Roebljov beheerst. Hij schonk veel aandacht aan de menselijkheid van de afgebeelde figuren, die harmonie uitstralen.[4] Deze harmonie werd ook bereikt door het kleurgebruik. Waarom sprak en spreekt deze iconenschilder met zijn stijl zoveel mensen aan?

Boris Doedotsjkin weet deze vraag in zijn boek over Andrej Roebljov treffend te beantwoorden. De wereld die Roebljov met zijn iconen schetst is vrij van strijd en disharmonie. De ziel is in deze wereld „niet gespleten in het hemelse en het aardse”, maar „verkeert in een toestand van evenwicht, helderheid en rust”. Andrej Roebljov heeft het ideaal van de hoge spiritualiteit van de Orthodoxe  Kerk, van de balans tussen het hart en het verstand, tot uitdrukking doen komen.[5]

Roebljov wordt weleens in één adem genoemd met een andere Russische grootheid, de dichter Alexander Poesjkin. Samen worden ze gezien als dragers van de nationale idealen van het Russische volk. Misschien klopt het ook wel, misschien herkennen de Russen zich inderdaad in deze twee kunstenaars. Wat er ook van zij, aan de grootheid van Andrej Roebljov valt in iedere geval niet te twijfelen.


[1] G. Bunge, The Rublev Trinity. The Icon of the Trinity by the Monk-Painter Andrei Rublev, New York: St Vladimir’s Seminary Press 2007, p. 13

[2] H.L.M. Defoer, Ikonen Uit Noord-rusland. Uit Nederlands Bezit, Zwolle: Waanders 1992, p. 20

[3] D. Orechov, Heilige iconen van Rusland, Sint-Petersburg: Amfora 2009. Zie fragment: http://www.staratel.com/pictures/ruspaint/rublev/main.htm

[4] ‚Andrej Roebljov, geschiedenis van de Russische cultuur’, http://historyculture.ru/andrej-rublev/

[5] B. Dudotsjkin, Andrej Roebljov. Biografie, werken, bronnen en literatuur, 2000, p. 301 Zie fragment: http://www.icon-art.info/book_contents.php?lng=ru&book_id=114&chap=1&ch_l2=0

Advertenties

One thought on “Andrej Roebljov: een grote (on)bekende

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s