De Kristallen Stem van Rusland

De gusli is het oudste instrument van Rusland. Dit instrument was geliefd bij zowel boeren als de adel. Het verhaal gaat dat Ivan de Verschrikkelijke een speciaal ensemble van gusli-spelers had, evenals Catharina de Grote. Door het heldere en lieflijke geluid wordt de gusli ook wel de kristallen stem van Rusland genoemd.

De precieze ontstaansgeschiedenis van de gusli is onbekend.Historici denken dat het instrument is afgeleid van de Byzantijnse kithara, een soort citer, die op haar beurt weer is afgeleid van de oud-Griekse lier.
De eerste tekenen van de gusli in de geschiedschrijving komen uit het eind van de 6e eeuw. In de teksten van de Griekse historici Theofilact Simocatta en Theophan komt de gusli voor wanneer de Grieken Slavische krijgsgevangenen maken naar aanleiding van een oorlog in de 6e eeuw. Tijdens het gevangennemen van de Slaven vonden de Grieken een gusli.
De gusli komt in de Slavische geschiedschrijving voor het eerst voor in het epische verhaal over de veldtocht van Igor Svyatoslavich de Dappere (Игорь Святославич) uit de 12e eeuw. In dit verhaal speelt een bard genaamd Boyan gusli aan het hof van Yaroslav de Wijze. Hoewel dit verhaal de enige authentieke bron is, waarin Boyan de bard wordt genoemd en ik weinig verdere informatie over deze bard heb kunnen vinden, wordt hij in latere tijd populair en aangehaald in verschillende bronnen, onder andere het boek ‘Ruslan en Ludmila’ van Pushkin.
Ook was de gusli een veel gebruikt instrument bij de zogenaamde skomorokhi. Skomorokhi zijn Russische middeleeuwse troubadours. Ze trokken van stad tot stad en traden op op straat en op pleinen. Vaak maakten de skomorokhi tijdens hun optredens de zittende macht, de kerk en de adel belachelijk.

De gusli’s uit de middeleeuwen zagen er anders uit dan de gusli’s die je vandaag de dag in Rusland kunt vinden. De oude gusli’s waren vaak vierkant en hadden maar vijf snaren. De gusli werd en wordt als volgt bespeeld: de snaren die niet in het akkoord mochten klinken werden gedempt met de linkerhand, terwijl met de rechterhand de snaren werden gespeeld met een soort plectrum. Door de eeuwen heen zijn er steeds meer snaren bijgekomen en is ook de vorm van de gusli veranderd. Door het grotere aantal snaren werden de snaren vaker met de vingertoppen bespeeld, net als bij een harp. Dit gaf een warmer geluid.

Er zijn verschillende soorten gusli’s. De meest voorkomende gusli is een gusli die op je schoot ligt. Ook binnen deze categorie zijn er verschillende soorten: de helmvormige gusli (Шлемовидные гусли) en de vleugelvormige gusli (Крыловидные гусли). De helmvormige zie je vandaag de dag het meest. Hij wordt zo op de schoot gelegd dat de snaren horizontaal staan en de klankkast tegen de buik aan ligt. Met de rechterhand worden de snaren gespeeld, terwijl met de linkerhand weer de snaren gedempt worden die niet gehoord mogen worden. De vleugelvormige gusli wordt vastgehouden als een gitaar, maar ook hier worden de niet te spelen snaren gedempt met de linkerhand door een speciale opening in het instrument. De hoeveelheid snaren op een ‘schoot’ gusli kunnen verschillen van elf, op een kleine gusli voor beginners, tot zesendertig op een grotere.
De grootste versie van de gusli stamt uit de 18e eeuw en wordt de de klavechord gusli (Клавирообразные гусли) genoemd. Deze staat op poten en telt tot wel 61 snaren. Aan de linkerkant zit een klein keyboard waarmee alle snaren van en bepaalde noot gedempt kunnen worden. Met deze gusli kunnen dus ook akkoorden over alle snaren gespeeld worden door middel van glissandi en arpeggio’s.
Het maken van een gusli duurt een week tot een maand. Er worden vaak zeven verschillende soorten hout gebruikt en ook wordt het instrument wel twintig keer gelakt.

De gusli heeft de laatste jaren in Rusland aan populariteit gewonnen. Het schijnt een makkelijk te bespelen instrument te zijn: binnen tien minuten heb je de basisprincipes onder de knie. Zelfs Poetin waagde een poging tijdens een bezoek aan een school in Moskou op een klavechord gusli: http://www.youtube.com/watch?v=NVr33P5rENY (0:35-2:15)
Tot slot een filmpje van een guslispeler die een vleugelvormige gusli bespeelt: http://www.youtube.com/watch?v=kaFs9LMtrG0

Gebruikte bronnen:
http://balalajka.dk/english/guslihist.html, The History of the Gusli, geraadpleegd op 9 september 2012.
http://rt.com/news/prime-time/gusli-russian-string-instrument-611/, The Gusli – Russia’s oldest instrument, geraadpleegd op 9 september 2012.
http://www.barynya.com/gusli.stm, Gusli – Handmade Russian Folk Psaltery, geraadpleegd op 9 september 2012.
http://www.russia-ic.com/culture_art/traditions/625/#.UEy_AY3N9es, Skomorokhi, the Troubadours of Old Rus, geraadpleegd op 9 september 2012.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s