sadko

Wat is een bylina?

Een bylina is een heldendicht, meestal oraal overgeleverd, uit de Russische middeleeuwen. Evenals bij ons in die tijd gezongen door een minstreel, die zingend zichzelf daarbij begeleidt op een soort harp, een instrument met snaren die aangetokkeld worden. Het lag op schoot, een heel klein harpje dus. De russen noemen dit een goesli. Het aardige van zo’n opvoering was eigenlijk dat het niet opgeschreven verhaal met eigen toevoegingen aangevuld kon worden, waardoor het toch altijd een spannend verhaal bleef. Omdat de bard niet altijd een vrij man was, maar ook wel eens in dienst van een vorstelijk persoon, was de held van het verhaal vaak een edelman. Misschien was daardoor het Sadko-verhaal wel zo algemeen geliefd. De held Sadko was namelijk een arm jongentje dat door zijn kunst, het spelen van de goesli, mensen wist te ontroeren. Zozeer zelfs, dat hij wel eens door rijke mensen uitgenodigd werd om op hun feest te spelen. In de middeleeuwen waren deze muzikanten verenigd in een broederschap, de skomorokhi, te onderscheiden van de kaliki, die een meer religieus repertoire hadden.
Maar beide soorten liederen, heldendichten en bijbelverhalen kenden herhalingen, refreinen. Moraal en/of boodschap moesten wel aankomen.
Misschien bleef daardoor wel de essentie van het verhaal ondanks alle incidentele toevoegingen zo goed overeind.

Hedendaags virtuoos goeslispeler is Egor Strelnikov(1), met de zelfde royaal ronde, bekende bewegingen als de moderne harpisten.

Oraal overgeleverd, moeilijk voor ons dus. In het onvolprezen boek van Dimitri Obolensky(2) vond ik het hele verhaal van Sadko en de Zeekoning, zowel in het russisch als in het engels. Sadko is een arme jongen uit Novgorod, die het goesli spelen van een straatmuzikant geleerd heeft. Hij koopt zijn eerste instrument van zijn eerste zelf verdiende geld en wordt een onovertroffen muzikant, daarna een succesvol koopman. Hij onderneemt zeereizen ter verkrijging van zijn koopwaar en neemt zijn goesli mee. Het blijkt dat zelfs de Zeekoning zo van zijn spel geniet, dat hij de muzikant dwingt in zijn rijk voor hem te spelen. Sadko is gehoorzaam, maar wil toch naar zijn kameraden terug. Met een list (hij maakt zelfs zijn instrument kapot!) krijgt hij de Zeekoning, die door medelijden met hem bevangen wordt, zo ver, dat hij hem laat gaan. Eind goed, al goed.
Rimski-Korsakov (1844-1908) heeft naar dit verhaal een opera, Sadko, (1897) geschreven, waarin ook het bekende lied “Chanson Hindou” voor komt.

Op het web(3) gaat het verhaal een beetje anders, maar de essentie blijft: bij rampen of onverklaarbare gebeurtenissen moet je je overgeven aan een hogere macht, hier de zeekoning. En maar hopen dat die voor redding zorgt. Maar ook: muziek heeft een helende werking bij een scala van kwalen. Kan ook kwade geesten bedwingen (zie ook bv Orfeo en Eyridice).
Boese Menschen haben keine Lieder.

Nina Bouma

1. http://www.youtube.com/watch?v=zgnCdXxu7xU
2. The Heritage of Russian Verse. Introduced and edited by Dimitri Obolensky. pg. XXXI e.v.
3. http://www.beleven.org/verhaal/de_avonturen_van_sadko

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s