Het verhaal van Borodino

Het Russische leger slaagde er als enige in de oprukkende Napoleon een halt toe te roepen en terug te drijven naar Parijs. Men heeft sindsdien al veel geschreven over deze uitkomst. Er zijn militaire verklaringen gekomen, men heeft de slagen een voor een uitgetekend. Een recent en geroemd voorbeeld hiervan is Dominic Lieven’s boek  ”Russia Against Napoleon: The True Story of the Campaigns of ‘War and Peace’ ” Lieven laat voor het eerst een Russische benadering van deze oorlog zien. Er is iemand die dat veel eerder ook al deed in de vorm van een roman: Leo Tolstoj. Een recensent van de New York Times geeft hem de credits: “Lieven does a brilliant job of revealing the strengths of the Russian military during this time. I want to raise my voice in defense of Tolstoy, who, while no historian, also depicts these strengths as a great novelist.

Om deze reden wil ik graag kort ingaan op de slag van Borodino, benaderd de Russische vanuit de schrijver Leo Tolstoj met daarnaast een artikel over de slag van Borodino van de Russische historicus Vladimir Zemtov. Ik wil begrijpen wat er die dag gebeurde.

De slag vond plaats op 7 september 1812 rond het dorpje Borodino.  Zemtov schrijft in zijn artikel over de grootsheid van de slag bij Borodino het volgende:

The Battle of Borodino (7 September 1812) was one of the greatest military collisions during the epoch of the Napoleonic Wars. In terms of its scale, the battle is comparable only to the Battles of Wagram and Leipzig, but in terms of its political and historical consequences, Borodino has no peer. (Zemtov 90)

Tolstoj beschrijft in Oorlog en Vrede de slag deels door de ogen van Pierre. Pierre is een man van de elite, die weinig van oorlog voeren weet. Hij krijgt het gevoel dat hij iets moet doen nu de Fransen Moskou naderen en trekt naar het slagveld. Daar loopt hij vooral in de weg:

Pierre keek over de wal. Eén persoon in het bijzonder trok zijn aandacht. Het was een officier met een bleek, jong gezicht die met neerhangende degen, en angstig om hem heen kijkend achteruit liep. De infanteriesoldaten verdwenen in de rook maar hun langgerekte kreet en het snelle vuren van de geweren waren nog te horen. Een paar minuten later kwam er een grote groep gewonden op draagbaren uit die richting. Steeds vaker werd de batterij door projectielen getroffen. Er lagen enige gewonden die niet opgehaald werden. Bij de kanonnen waren de soldaten nog drukker en energieker in de weer. Niemand schonk aandacht aan Pierre. (Tolstoj 1015)

Onderofficieren die hun taak niet begrepen, verkenners die niet durfden te verkennen en vooral de chaos van honderduizend soldaten die bang zijn om te sterven, dat is de echte oorlog, aldus Tolstoj. Hiermee geeft hij af op de geschiedschrijvers, zij die denken dat ze de geschiedenis kunnen na vertellen aan de hand van de bekende verhalen van helden en legeraanvoerders en hun vooraf gemaakte planning. Hij wil in zijn roman laten zien welk een willekeurigheid er bij een veldslag als Borodino komt kijken. In het citaat laat hij zien hoe zo’n willekeurige aanval te werk gaat. Men rijdt de rook in en keert misschien niet meer terug. De batterij waar Pierre zich bij voegt als toeschouwer is de Rajevski redoute, het belangrijkste punt van de slag. Zemtov schrijft over de aanval op deze batterij het volgende:

The first attack against the Raevsky Battery took place at about 9 am. Itwas, however, poorly prepared, and the French forces lacked numerical superiority. […] Although the defending Russian forces were initially shocked, they were able to organize counterattacks and repel the French forces. The glory for organizing this famous counterattack does not belong just to Lieutenant General A. P. Ermolov, the First West Army’s Chief of Staff. It belongs as well to a series of other Russian commanders. Rather than a result of ‘military luck’, this counterattack succeeded because it was well organized and coordinated. ( Zemtov 92)

Zo goed georganiseerd als Zemtov de verdediging noemt, zo anders benaderd Tolstoj de organisatie: Aan de vooravond van de slag rijdt Pierre op met de tweede grote bevelhebber Benningsen, die hem uitlegt hoe de slag morgen gewonnen zal worden:

Pierre wist niet dat deze troepen daar niet ter verdediging van de positie waren gestationeerd, zoals Benningsen dacht, maar er, verdekt opgesteld, in hinderlaag lagen, dat wil zeggen, om zonder opgemerkt te worden plotseling op de naderende vijand af te kunnen stormen. Benningsen wist dit niet en verplaatste op eigen initiatief de troepen naar voren, zonder de opperbevelhebber [Koetozov] hierover in te lichten. ( Tolstoi 981)

Dat de Russen de slag uiteindelijk wonnen heeft volgens Tolstoj met zo veel losse factoren te maken, dat een geschiedschrijver het niet kan laten bij een opsomming van troepenbewegingen (zoals die op papier werden gezet) en overkoepelende machten als een opperbevelhebber de “de organisatie”.  In “Russia against Napoleon” is hier wel de aandacht voor, aldus John Steele Gordon in zijn artikel in de New York Times.

 

 

Zemtov, Vladimir.  “The battle of Borodino: The fall of the grand redoute” . The Journal of Slavic Military Studies 2000 13:1, 90-112

Gordon, J.S. “Hubris of a Man Who Thought He Was Napoleon”New York Times 7 April 2010

Lieven, Dominic. “Russia Against Napoleon: The True Story of the Campaigns of ‘War and Peace’ ”. juni 2000.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s