Dekabristenopstand en Nicolaas I

Het zal je maar overkomen: je oudste broer laat een troon na, je andere broer weigert die op te volgen, met enige tegenzin aanvaard je de heerschappij en op je eerste werkdag word je geconfronteerd met drieduizend opstandelingen die je maar al te graag weg willen hebben. Wat moet je dan doen? Dat allemaal overkwam de Russische tsaar Nicolaas I, die op de eerste dag van zijn regering, op 26 december 1825 (volgens de gregoriaanse kalender) te maken kreeg met Dekabristenopstand, de eerste poging om de tsaristische autocratie in het Russische Rijk ten val te brengen. Hoe zou Nicolaas I tegen zo’n dag hebben aangekeken? Hoe zou hij de opstand hebben beleefd? We kunnen het hem helaas niet vragen, maar misschien kunnen het feitelijke verloop van zo’n dag en enige bronnen hier meer duidelijkheid over geven.

Duidelijk is in ieder geval dat Nicolaas I aanvankelijk niet van plan was zijn heerschappij met geweld te verdedigen. Terwijl de rebellen op het plein voor het senaatsgebouw in Sint-Petersburg in de lucht aan het schieten waren, besloot Nicolaas I hun schoten niet met vuur te beantwoorden, maar met hen te onderhandelen. Dat was een logische beslissing: indien mogelijk is een vreedzame oplossing altijd beter dan een gewelddadige. Zo stuurde hij de generaal Michail Miloradovitsj om de leiders over te halen de opstand op te geven. Dat was zonder succes: Miloradovitsj werd dodelijk gewond door de radicale jonge officier Pjotr Kachovski.[1] Je zou kunnen denken dat de rebellen een signaal wilden afgeven dat onderhandelen zinloos was. Nicolaas I hield echter voet bij stuk. Hij stuurde vervolgens nog een aantal onderhandelaars, die echter niet het gewenste resultaat wisten te bereiken.[2]

De buitengewoon geduldige tsaar wilde koste wat het kost de dag zonder bloedvergieten afsluiten en stuurde de generaal der artillerie, Ivan Soechozanet, richting de muiters om hun een laatste waarschuwing te geven. De generaal schreeuwde richting de menigte dat ze de wapens neer moest leggen, omdat ze anders beschoten zou worden. [3] Toen hij echter werd bekogeld, maakte hij zich snel uit de voeten.[4] De opstandelingen begonnen ook richting de tsaar te schieten en de druk op hem nam verder toe. In zo’n situatie is het goed voor te stellen dat een vreedzame oplossing niet langer voor de hand lag en dat de druk op de tsaar toenam. De avond naderde en rond zes uur ging de knop bij Nicolaas I om: hij beval met artillerie op de dekabristen te schieten,[5] waardoor de opstand toch tegen de nacht op een bloedige wijze met ruim duizend doden aan zijn einde is gekomen.

Deze dag liet Nicolaas I zeker niet onbewogen. Uit een brief aan zijn broer Constantijn, die eerder weigerde de troon op te volgen, blijkt dat de tsaar zeer geëmotioneerd was geraakt door wat hij had meegemaakt. Hij schreef: „Waarde, waarde Constantijn! Uw wil is geschied: ik ben een tsaar, maar tegen wat voor een prijs, mijn God! Tegen de prijs van het bloed van mijn onderdanen!” [6] De dood van Miloradovitsj, die door verwonding de volgende dag overleed, raakte Nicolaas zeer: „Arme Miloradovitsj is overleden! (…) Ik zal de rest van mijn leven om hem rouwen!”[7] Het zou echter volstrekt onjuist zijn te stellen dat Dekabristenopstand de tsaar teveel werd. Hoewel 26 december bij hem veel emotie teweeg heeft gebracht, heeft Nicolaas I zich vrij snel ‚herpakt’. Hij liet een aantal leiders van de opstand ter dood veroordelen en ruim honderd dekabristen samen met hun families naar Siberië verbannen.[8] Al met al heeft de tsaar, na zich aanvankelijk vreedzaam te hebben opgesteld, toch gekozen voor repressieve maatregelen om de autocratie in Rusland te behouden.


[1] B. Pares, A History of Russia, Londen: Lowe & Brydone 1962, p. 365.

[2] M.C. Levitt, Times of Trouble: Violence in Russian Literature and Culture, Madison: University of Wisconsin Press 2007, p. 42.

[3] I.V. Poroch & V.A. Fjodorov, Memoires van de dekabristen, Moskou: MGOe 1982, p. 224.

[4] Ibid.

[5] A.V. Sjoebin & P.P. Tsjerkasov, Wereldgeschiedenis. Geschiedenis van Rusland: 18e – 20e eeuw. Boek 1. Moskou: Olma Press 2004, p. 170.

[6] H. Troyat, Alexander of Russia: Napoleon’s Conqueror, New York: Grove Press 2003, p. 296.

„Дорогой, дорогой Константин! Ваша воля исполнена: я – Император, но какою ценою, Боже мой! Ценою крови моих подданных!”

[7] Brieven van Nicolaas I aan zijn familie: http://dugward.ru/library/nikolay1/nikolay1_pisma_rodnym.html

„Бедный Милорадович скончался! (…) Я буду оплакивать его во всю свою жизнь!”

[8] S. Richmond, Russia, Londen: Lonely Planet 2009, p. 43.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s