De Russisch-Japanse oorlog en de revolutie van 1905

Donkere wolken pakken zich samen boven Rusland wanneer Tsaar Nicholaas II aan de macht komt. Hij regeert over het uitgestrekte Russische Rijk, dat door de jarenlange territoriale expansie was uitgegroeid tot één zesde van het landoppervlak op aarde, waar 125 miljoen mensen woonden. Wanneer Nicholaas de territoriale expansie van zijn voorgangers wil voortzetten, brengt dat hem in conflict met Japan.

De Russen zochten een haven aan de Grote Oceaan, voor hun marine maar ook voor de handel. Vladivostok was een groot deel van het jaar dichtgevroren, maar van een haven in het Zuiden zou het hele jaar door geprofiteerd kunnen worden. Vanaf het einde van de Eerste Chinees-Japanse Oorlog en 1903, was gebleken dat de onderhandelingen tussen Rusland en Japan onpraktisch waren. Japan verklaarde Rusland daarom de oorlog. Nicholaas is er aanvankelijk van overtuigd dat Japan snel zal worden verslagen, maar wanneer Rusland opnieuw een enorme nederlaag lijdt, barst het onweer los.

In 1905 is de revolutie een feit. De revolutie was gericht tegen Tsaar Nicholaas II en zijn autocratische regime en vond plaats nadat het volk op 9 januari 1905 in opstand kwam, om het lot van de arbeiders en boeren in Rusland te verbeteren. Deze opstand werd ruw neergeslagen door het leger van de tsaar en deze dag ging de geschiedenis in als de “Bloedige Zondag”. Het uitbreken van de revolutie van 1905 wordt vaak in verband gebracht met de Russische nederlaag in de Russisch-Japanse oorlog. In dit stuk wil ik daarom onderzoeken in hoeverre de Russisch-Japanse Oorlog, die plaatsvond in 1904 en 1905, invloed had op de revolutie van 1905.

Wanneer er wordt gekeken naar de oorzaken van de revolutie van 1905, kunnen er een aantal dingen worden geconcludeerd. Ten eerste vormde de wankele economie, waar Rusland mee kampte, een onoplosbaar probleem. De Russische elite zag in dat de industrie gemoderniseerd moest worden en hadden daar veel voor over, maar dit ging allemaal ten koste van de levensstandaard van de boeren en arbeiders in het land. Desalniettemin stopte de regering veel geld in de verbetering van de industrie, in de hoop andere Europese landen te kunnen bijbenen. Dat Nicholaas II had geïnvesteerd in de industrie en niet in het leger, kwam hem duur te staan tijdens de Russisch-Japanse oorlog. De Russische soldaten waren niet getraind en vochten met ouderwetse wapens tegen een gemoderniseerde, Aziatische grootmacht. In 1905 leed Rusland, mede door zijn gebrek aan een modern leger, een pijnlijke nederlaag, die ervoor zorgde dat het leger gefrustreerd raakte en zich afzette tegen de tsaar.

Maar niet alleen het leger zette zich af. In alle lagen van de maatschappij was er sprake van onrust. En doordat steeds meer mensen konden lezen en schrijven, kon men worden beïnvloed door de revolutionaire ideeën die werden verspreid door onder andere de intelligentsia. Aanvankelijk werden er aan het begin van de 20e eeuw nog veel opstanden neergeslagen door het leger, maar ook binnen het leger was er veel sprake van kritiek op de macht van de tsaar. Voor de soldaten was de Russisch-Japanse oorlog een vernedering en toen zij zich aansloten bij de rest van het volk was de revolutie een feit.

Een andere oorzaak van de revolutie in 1905 waren de contrahervormingen. Alexander II voerde aan het einde van de 19e eeuw de Grote Hervormingen door, die stuk voor stuk veel invloed hadden op Rusland. Echter, toen hij werd vermoord voerden Alexander III en Nicholaas II contrahervormingen door. De contrahervormingen brachten geen verbeteringen voor het volk met zich mee, dus werd het alleen maar gesterkt in het idee dat de tsaar zijn eigen macht verkoos boven de welvaart van het volk.

Nicholaas II vertrouwde in 1904 echter nog steeds op de grootsheid van zijn rijk en de kracht van zijn leger en stortte zich in een kansloze oorlog met Japan. Na de vernederende nederlaag kan Nicholaas niet meer rekenen op de steun van het leger, dus hij wankelt. De tsaar wist de revolutie nog net wat wind uit de zeilen te nemen door middel van de uitvaardiging van het Oktobermanifest, maar in 1917 kwamen zijn fouten (en die van zijn voorgangers) hem alsnog duur te staan.

Bronnen:

Bezemer, J.W., en M. Jansen, Een geschiedenis van Rusland. Van Rurik tot Poetin, (Amsterdam 2008).

Harcave, S., First Blood. The Russian revolution of 1905 (Londen 1965).

Nish, I., The Origins of the Russo-Japanese War (New York 1985).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s