Het Russisch constructivisme en de connectie met Nederland

 

De belangrijkste architectuurstroming die Rusland heeft voortgebracht is het constructivisme. Deze stroming ontstond als gevolg van de Russische revolutie van 1917. Met de totale verandering van de samenleving was er plotseling de roep om een nieuw soort kunst; een kunststroming die niet afstamde van de ‘oude’ kunst, die – volgens deze kunstenaars- ‘vervuild’ was met sporen van het oude tsaristische stelsel.

Een van de belangrijkste kunstenaars die ontwikkelde aan het constructivisme was El Lissitzky. Lissitzky had in Duitsland gestudeerd en was in zijn studieperiode onder andere in aanraking gekomen met Theo van Doesburgh1. Van Doesburgh was in deze periode net bezig met De Stijl, de kunstenaarsgroep die werkte met geometrische vormen en primaire kleuren.

In de zoektocht naar een kunststroming die vrij stond van het verleden, werd al snel inspiratie geplukt uit de geometrische vormen van De Stijl; immers een vierkant of cirkel kon moeilijk een oude feodale waarde bevatten. In de eerste jaren na de revolutie was er dan ook een sterke wisselwerking tussen de avant-gardistische kunststromingen in West-Europa en de constructivisten in Rusland. Deze samenwerking ging zelf zo ver dat enkele (communistische) architecten uit Nederland een tijd naar Rusland vertrokken om hier te gaan bouwen aan de nieuwe samenleving. 2

image

Melnikov huis, Moskou 1928

De belangrijkste architecten van het constructivisme waren Konstantin Melnikov en Ivan Leonidov. Omdat in hun werk gebroken moest worden met het verleden hebben zij veel onderzoek gedaan naar hoe de nieuwe architectuur in elkaar moest zitten. Hoewel van Melnikov in de jaren ’20 nog verschillende werken zijn gerealiseerd, zijn de ontwerpen van Leonidov nooit tot uitvoering gebracht. De ideeën die echter in hun ontwerpen werden doorgevoerd zijn wel zeer belangrijk geweest voor de ontwikkeling van de architectuur.

In 1932 werd het constructivisme echter door Josef Stalin opgeheven. Hij vond deze kunststroming niet pragmatisch genoeg voor het proletariaat. Vanaf dat moment was de Russische staatsarchitectuur de sociaal-realistische architectuur, een opgezwollen en monumentale variant op het neo-classicisme.

Pas vanaf het moment dat Brejznev in de jaren ’70 weer wat meer vrijheid begon te gunnen aan Russische architecten werd het erfgoed van het constructivisme herontdekt. Dit resulteerd in de Sovjet-Unie vooral in hergebruik van de vormentaal uit die tijd. In de jaren ’70 en ’80 zijn dan ook een aantal indrukwekkende voorbeelden hiervan uitgevoerd.3

image

Hotel Druzhba – Yalta, Oekraiene 1978

In West-Europa ontdekte aan het eind van de jaren ’70 een jonge Rotterdamse architect genaamd Rem Koolhaas de immense bibliotheek aan nooit uitgevoerde plannen van Leonidov. Waar de Russische architecten vooral geïnteresseerd waren in de esthetica van de constructivisten, deed Koolhaas veel onderzoek naar de organisatie van de constructivistische ontwerpen. In 1981 was hij dan ook de eerste Westerse architect die een uitgebreide studie publiceerde over het werk van Leonidov4. In een aantal werken van OMA (het architectenbureau van Rem Koolhaas) zijn verschillende ontwerpschema’s van Leonidov ook nog doorgevoerd; in een aantal werken is ook de esthetiek van de constructivisten terug te herkennen.

image

Seattle Public Library – OMA, 2000

Vreemd genoeg krijgt de geschiedenis van de constructivistische architectuur in Rusland nauwelijks aandacht. Zo werd tot voor kort het Melnikov huis bedreigd met sloop om plaats te maken voor een nieuw winkelcentrum. Veel andere constructivistische gebouwen verkeren in verschrikkelijk slechte staat.

Sinds de val van het communisme zijn het vooral beroemde Westerse architecten die de grote projecten in Rusland ontwerpen. Zo zijn in de afgelopen jaren veel grote werken neergezet van onder andere Norman Foster, Erick van Egeraat (ook een Nederlander) en inderdaad: grote stedelijke ontwikkelingen worden gestuurd door de door Leonidov beïnvloede Koolhaas.

1: Biografie van El Lissitky http://www.architectenweb.nl/aweb/archipedia/archipedia.asp?ID=692

2:https://www.nai.nl/collectie/bekijk_de_collectie/item/_rp_kolom2-1_elementId/1_40477

3: Frederic Chaubin: Cosmic Communist Constructions Photographed

4: Roberto Gargiani: Rem Koolhaas / OMA blz 43: The Story of the Pool

5: Volkskrant: Bedreigde Sovjetparels in Moskou – 10 mei 2008

Biografie Konstantin Melnikov: http://www.architectenweb.nl/aweb/archipedia/archipedia.asp?ID=689

Biografie Rem Koolhaas: http://www.architectenweb.nl/aweb/archipedia/archipedia.asp?id=672

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s