Jeltsin: idealist of opportunist

Boris Nikolajevitsj Jeltsin is een markante figuur in de geschiedenis van Rusland. Hij werd geboren ruim een decennium na de Russische revolutie in een dorp genaamd Boetka. Van daaruit zou hij zich ontwikkelen tot een geducht politicus. Enerzijds bekend met het harde gelag van de tol van het communisme via zijn vader, anderzijds naam verwervend binnen diezelfde omgeving. Een veelzijdig persoon, waarover wijd uiteenlopende meningen bestaan, die wellicht in een verdere toekomst van het land nog eens drastisch zullen worden bijgesteld.

Jeugd                                                                                                                                 Jeltsin werd geboren in een eenvoudige boerenfamilie. Zijn vader zat (werkloos) in de bouw en zijn moeder was naaister. Hij hield zich vooral bezig met een veeltal aan sporten: tennis, atletiek en worstelen behoorden tot zijn favoriete. Boris was een goede leerling, maar had vaak aanvaringen met de autoriteiten op school. Hij studeerde uiteindelijk af een polytechnisch instituut met als specialisatie bouwuitvoering in 1955.

Opkomst                                                                                                                          Nadat Jeltsin een tijd als voorman had gewerkt in de bouw, werd hij vrij snel opzichter van bouwplaatsen en weer spoedig erachteraan directeur van de bouwonderneming. Door een benoeming tot hoofd constructie van de regionale partijcommissie kwam Jeltsin terecht in de politiek. Bijna dertig jaar zou hij lid zijn van de communistische partij. Het was Michael Gorbatsjov die hem promoveerde tot partijchef van Moskou in 1985.

President                                                                                                                            Jeltsin vond, eenmaal geïnstalleerd in de hoofdstad, dat de hervormingen van Gorbatsjov te langzaam gingen. Na hevige kritiek werd hij niet lang daarna uit het Politbureau gezet. De relatie met Gorbatsjov was bekoeld. Hierna werd hij echter wel gekozen in het congres van volksafgevaardigden. Uiteindelijk maakte Jeltsin tijdig de omschakeling naar het nationalisme en met steun van verschillende (ex-)partijbureaucraten, werd hij als partijloos kandidaat gekozen tot de president van de Russische Republiek op 12 juni 1991.

Staatsgreep                                                                                                                           De oude garde binnen de communistische partij was echter niet van plan zich hier zo maar bij neer te leggen en hun verworvenheden te verliezen. Zij pleegden allereerst een coup tegen Gorbatsjov, nog steeds leider van de Sovjetunie. De reactie van Jeltsin hierop was echter uiterst adequaat en met een speech op een tank won hij het Russische leger voor zich. Na de terugkomst van Gorbatsjov in Moskou is duidelijk dat Jeltsin de nieuwe sterke man is vanaf die tijd.

Hervormingen                                                                                                                          Na de onafhankelijkheidsverklaring van de Ukraine in december van dat jaar is het doek gevallen voor de Sovjetunie. Jeltsin werpt zich nu ook op als de leider van Rusland naar het buitenland toe. Zij relatie met de Amerikaanse president Clinton wordt steeds intensiever. Intern echter woedt een hevige strijd vanuit de staatsdoema richting Jeltsin. Hij weet deze echter te winnen door onder andere het regelmatig ontbinden ervan en zelfs het Witte Huis te beschieten in 1993.

Aftreden                                                                                                                              Jeltsin ondervindt echter steeds meer weerstand in eigen land. De inmenging van hem en zijn familieleden in dubieuze praktijken van oligarchen om rijkdom te verwerven, doet hem zijn onafhankelijkheid verliezen. Deze oligarchen worden steeds machtiger en doen hem verworden tot een marionet. Jeltsin verdwijnt steeds meer naar de achtergrond en legt uiteindelijk het presidentschap neer op 31 december 1999.

Nagedachtenis                                                                                                                     Het beeld dat nu in Rusland bestaat over Jeltsin is een veelkleurige. Enerzijds bracht hij het communisme ten val, dat zijn vader nog had gebracht tot de goelag. Het was echter diezelfde partij die hij gebruikt had om hogerop te komen en velen zagen zijn wijk naar het nationalisme als een verandering van winnende strategie. Verder wordt hij vaak afgeschilderd als dronkelap, terwijl ook bekend was dat hij leed aan een evenwichtsstoornis. Het is duidelijk dat de meningen over zijn rol als staatsman nog steeds hevig verdeeld zijn. Wellicht dat in de nabije toekomst toch de zwakheden meer in perspectief komen te staan in relatie tot zijn prestaties voor Rusland.

Michael McFaul, ‘The Russian Federation,’ Suny (ed.), The Cambridge History of Russia (Cambridge: Cambridge UP 2006), 352-380

Breslauer W. (2002). Gorbachev and Yeltsin as leaders. Cambridge: Cambridge UP

Aron, L. (2000). Yeltsin. A Revolutionary Life. T.D. Books

Colton, T. (2011) Yeltsin: A political life. Basic Books

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s