Solzhenitsyn- en wat hij voor Rusland betekende

Aleksandr Solzhenitsyn

Aleksander Isajevitsj Solzhenitsyn (1918-2008) schreef na acht jaar strafkamp onder het Soviet regime in het diepste geheim over het leven in de Russische gulags. Zijn eerste werk dat, met name in het buitenland, veel werd ontvangen was Een dag uit het leven van Ivan Denisovitsj (1962). Solzhenityn was op slag wereldberoemd. Wat hij schreef was nog nooit eerder geschreven. Wat hij schreef was tot voorkort verboden en dat maakte de publicatie extra spannend. Dat het verhaal gepubliceerd kon worden illustreert de versoepeling van de Sovietregels. Het veranderde ook de schrijverswereld.   “Suddenly, in Moscow, it would appear, everyone wants to write about life in the Stalin concentration camps. The reason for this is a rather short, sparsely told, eloquent, explosive, work by Alexander Solzhenitsyn which today reaches the American public in English translation.”(Salisbury)

Een dag in het leven van Ivan Denisovich maakte hiermee ruim baan voor iedereen die aandacht wilde vragen voor de verschrikkingen van het Stalinistische bewind, zoals ook de Cambridge Companion onderschrijft: “The case of Solzenitsyn is perhaps most symbolic of the change in cultural values confronting contemporary Russian literature”(Bethea 207) Wie was Solzhnizyn dat hij dit alles teweeg kon brengen?

Aleksander Isajevitsj Solzhenitsyn, geboren in 1918 groeide op in Rostov aan de Don, het het zuiden van Rusland. Vanaf 1936 studeerde hij wiskunde, tot hij in 1941 naar het front moest. Daar was hij artillerieofficier. In 1948 werd hij ter plekke gearresteerd vanwege enkele brieven aan een oude vriend waarin hij Stalin had bekritiseerd. Hij moest acht jaar naar een werkkamp en hij werd levenslang verbannen naar Kazachstan. Later, in 1957, mocht hij toch terugkomen naar europees Rusland, waar hij wiskundeleraar werd. Hier begon hij met schrijven over zijn kampervaringen. (Waegemans 392)

Voor de publicatie werd Chruscëv persoonlijk om toestemming gevraagd. Toen het verhaal in een tijdschrift kwam werd het meteen “het grootste succes na de Tweede Wereldoorlog” (Waegemans 393). Maar de tijden bleven veranderen in Rusland. Toen Chruscëv verdween en de teugels weer werden aangetrokken werd er een lastercampagne op touw gezet door de KGB. Hij werd ontslagen uit de schrijversbond en publiceerde enkel nog in het buitenland.

Zoals het Russische klimaat bleef veranderen, zo veranderde Solzhenitsyn ook tijdens zijn carrière als schrijver. Hij begon met het beschrijven van het kampleven in een zeer realistische stijl (het beschrijven van het ‘gewone leven’) en eindigt met een driedelig werk over onderdrukt Soviet Rusland. De Gulag Archipello heeft meer weg van een groot onderzoek onder de bevolking, een verzameling van ooggetuigenissen dan van een beeldend verhaal. Hier trekt Bethea de link met Tolstoy. Zowel Tolstoy als Solzhenitzyn lijken de geschiedenis uit te pluizen in dehoop daarmee haar loop te herzien (Bethea 209).

Ook het religieuze leven van Solzhenitsyn veranderd met de tijd. De laatste jaren van zijn leven staan in het teken van de Orthodoxe kerk. Hier is natuurlijk een mooie parallel te trekken met Dostojevski. Beide mannen maakten de strafkampen mee en kwamen daarna tot het geloof. “So in his last decades did Solzhenitsyn see his experience in the camps and the re-igniting of a Christian vision ensuing there from as the great authenticating turning point in his life and his artistic career” (Bethea 207).

Je ziet dat de Sovjetschrijver Solzhenitzyn op die manier wordt verbonden met de 19eeuwse realistische schrijvers Tolstoy en Dostojevski. Niet alleen zijn oeuvre en levensloop vertonen parallellen, zelfs zijn toon komen overeen met de serieuze, sarcastische toon van de twee groten, aldus Bethea. Tolstoy en Dostojevski leefden echter in een tijd waarin lang niet elke Rus kon lezen. Toen Oorlog en Vrede werd gepubliceerd was het niet voor iedereen het onderwerp van de dag. Het debat was voorbehouden aan een select groepje Russen en buitenlanders. Later pas, kwam daar verandering in. De impact die Solzhenitzyn had binnen en buiten Rusland was echter van veel directere aard en had betrekking op heel Rusland. Toen Een dag in het leven van Ivan Denisovich werd gepubliceerd was het tijdschrift binnen een paar uur uitverkocht en onderwerp van ieder gesprek. Voor het eerst zag men een mogelijkheid om zich te uiten over de verschrikkingen van die tijd. De tijdschriftredacties stroomden over met verhalen over de terreur van Stalin. In een toespraak roept propagandabaas Leonid L. Illyiehev dan ook uit: “Please, he said, in effect, there are other subjects besides “the camps” to write about”(Salisbury).

Bronnen:

Bethea, David M. “Literature and the Arts”. The Cambridge Companion of Modern Russian Culture. Cambridge University Press. 2012.

Salisbury, Harrison E. “One Day in the Life of Ivan Denisovich”. New York Times Books. 22 January 1963. Web.

Weagemans, Emmanuel. Geschiedenis van de Russische literatuur 1700-2000. Mets & Schild, Amsterdam. 2003.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s