De wortels van de moeilijke verhoudingen tussen Polen en Rusland

In 1558 werd Livonië (een provincie van de Teutoonse Orde) aangevallen door de Russische troepen van Ivan de Verschrikkelijke. Keizer Ferdinand bood geen hulp en men moest bescherming zoeken bij de Poolse koning Zygmunt II August, die zijn aandacht verder vooral op Litouwen richtte. Daardoor kwam Polen-Litouwen in een oorlog met Rusland, die pas in 1582 eindigde. Het bestuur van het land moest heel nodig gereformeerd worden en Zygmunt zag het in.

De unie van Ljublin uit 1569 was de belangrijkste Poolse institutionele hervorming van de 16e eeuw. Het verdrag bracht een constitutionele unie met Litouwen tot stand. Voor de Litouwse adel was het een wenselijke ontwikkeling gezien de groeiende militaire dreiging vanuit Moskou. Ook al was er geen sprake van staatssoevereiniteit, behield Litouwen zijn eigen wetgeving, fiscaliteit, administratie en adellijke titels.

Toen in 1572 Zygmund II August overleed, moest men een nieuwe koning kiezen. Paradoxaal was Ivan de Verschrikkelijke de favoriete kandidaat van de magnaten. Zij hoopten dat zijn koningschap het Pools-Russisch conflict zou oplossen. Het werd door verschillende redenen echter Hendrik van Valois en zijn koningschap was absoluut geen succes.

De tweede kieskoning – Stefan Bathory uit Hongarije – lukte het weer in het offensief te gaan. Hij versloeg Ivan de Verschrikkelijke en reserveerde bijna de hele Baltische kust voor Polen.

In 1598 was de laatste Rurikovitsj Fjodor, zoon van Ivan IV, overleden en hij had geen erfgenamen. Dat leidde tot een diepe crisis – Smutnoe Vremja. Bojaar Boris Godunov kwam aan de macht maar hij werd als usurpator beschouwd en zelfs verdacht van moord op Dmitri, halfbroer van Fjodor. Zekere Otrepjev die lang in Polen had verbleven kwam echter met het verhaal dat hij Dmitri was. Hij kreeg steun van Pools-Litouwse magnaten die hoopten hun invloed te versterken. De veldtocht van Dmitri werd verslagen door de troepen van Boris Godunov, maar diens onverwachte dood maakte de kroning van “valse Dmitri” toch mogelijk. Hierdoor drongen Poolse invloeden door tot in Moskou. Dat lokte een orthodoxe reactie uit en daarbij kwam Dmitri en zijn Poolse raadgevers om het leven.

Zijn opvolger Vasili wekte ongenoegen bij de boeren die zich achter een tweede valse Dmitri schaarden, die weer ook steun kreeg van vele Poolse edelen. Vasili lieerde intussen met Karel IX en de Zweedse koning was de belangrijkste tegenstander van de Poolse koning Zygmunt III Vasa. Toen Karel IX in de actie tegen de boerenleger van Dmitri kwam en onder andere Novgorod inpalmde, was het de aanleiding voor een gewapende interventie van Zygmunt III, die er van droomde de Pools-Litouwse unie tot Moskou uit te breiden. In 1610 versloeg hij het viermaal sterkere Russisch-Zweedse leger van Vasili en bezette Moskou. Zijn zoon Wladyslav was gekozen tot tsaar. De verovering van de Russische troon lukte daarna niemand meer. Het was de grootste historische triomf van Polen ooit.

Het succes was echter van korte duur. De tweede anti-Poolse opstand verdreef in 1612 de Polen uit Moskou. Aan de macht kwamen de Romanovs – de dynastie die regeerde tot de communistische revolutie.  Een paar provincies rond Smolensk waren uiteindelijk de enige winst van Zygmunt III.

Zijn zoon Wladyslav IV Vasa, de voormalige Russische tsaar, had als voornaamste taak de grenzen met Rusland te stabiliseren. Rusland viel in 1632 Smolensk aan, maar na tien maanden wist de nieuwe koning Russische troepen tot capitulatie dwingen. Rusland en Polen tekenden in 1634 de “Eeuwige Vrede” van Polanov. Wladyslav  raakte Smolensk niet kwijt, maar zijn aanspraak op de tsarentroon definitief wel.

Zo kwam het einde aan de periode van Pools-Litouwse expansie naar het oosten. Rusland stopte echter niet met denken aan veroveren van Polen en de geschiedenis leerde dat het ergste nog moest komen.

Zygmunt III Vasa neemt zijn hoed af voor de Valse Dmitri (1874):

Soubor:Newrew - False Dimitry I swearing Sigismund III introduction of catholicism in Russia.jpg

http://nl.wikipedia.org/wiki/Valse_Dimitri_I

http://cs.wikipedia.org/wiki/L%C5%BEidimitrij_I.

Vos, Louis en Goddeeris, Idesbald: Een geschiedenis van Polen. Leuven: Uitgeverij Acco, derde uitgave 2011

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s