De Brezjnev Doctrine

In het onderstaande doe ik verslag van mijn beknopte onderzoek naar de oorsprong, betekenis en gevolgen van de  zogeheten Brezjnev Doctrine. 

In 1968 vond in communistisch Tsjechoslowakije een machtwisseling plaats waarbij een meer liberale regering onder leiding van Alexander Dubček tot stand kwam. De omwenteling staat bekend als de “Praagse Lente”. Deze verandering werd niet geaccepteerd door het Warschau-Pact en leidde in augustus 1968 tot de inval in het land door honderdduizenden troepen van de USSR, Hongarije en de DDR. Als vervolg op, en rechtvaardiging van, deze inval presenteerde Leonid Brezjnev op 13 november 1968 tijdens een rede op het 5e Congres van de Poolse Verenigde Arbeiders Partij de zogenoemde “Brezjnev Doctrine” (1, 2). In de gerefereerde documenten is een letterlijke vertaling van Brezjnev’s speech te vinden. Samengevat behelst de doctrine het volgende: “Wanneer krachten die vijandig zijn aan het socialisme een socialistisch land naar het kapitalisme willen brengen, wordt dit niet alleen een probleem van het betrokken land, maar van alle socialistische landen: broederlijke solidariteit is belangrijker dan nationale souvereiniteit”. Impliciet hield de doctrine in dat de Soviet Unie bepaalde welk land socialistisch of kapitalistisch was. Zoals Kramer (3) de strekking verwoordde: “Elke communistische partij is vrij om de principes van het Marxisme-Leninisme in haar eigen land toe te passen, maar, als ze een communistische partij wil blijven, is ze niet vrij om van deze principes af te wijken. Verzwakking van één der schakels in het wereldsysteem van het socialisme heeft een direkte invloed op alle socialistische landen, en deze kunnen hier niet onverschillig over blijven. Als het interne beleid van een bepaalde communistische partij schade kan aanbrengen in het eigen land of aan de belangen van de andere socialistische landen, dan heeft de Soviet Unie niet alleen een recht, maar een “heilige plicht” om te interveniëren namens de “socialist commonwealth” “. Al twee maanden vóór de inval in Tsjechoslowakije verwoordde minister van buitenlandse zaken Gromyko in een toespraak voor de Opperste Soviet deze rationale van de Brezjnev Doctrine.

De doctrine werd gebruikt om de inval in Tsjechoslowakije in 1968,  maar ook de inval in Hongarije in 1956 met terugwerkende kracht te rechtvaardigen. Met deze doctrine werd ook de inval in het niet-Warschau Pact land Afghanistan in 1979 verdedigd en eveneens de dreiging met een inval in Polen in 1981 ter ondersteuning van Generaal Jaruzelski bij de onderdrukking van de vakbeweging Solidarnosc.  

Volgens het handvest van het Warschau Pact stond toetreding tot het pact oorspronkelijk open voor alle staten, onafhankelijk van hun sociale en politieke systemen (3). Het handvest verplichtte de ondertekenaars om af te zien van geweld of dreiging van geweld in hun internationale relaties, en zich te houden aan principes van wederzijds respect voor hun onafhankelijkheid en souvereiniteit en van non-interventie in hun binnenlandse zaken (3).  De Brezjnev Doctrine heeft het Warschau Pact in feite omgevormd in een meer formeel ideologische alliantie dan ze was in het verleden.

De Brezjnev Doctrine is uiteindelijk pas door Gorbatchov in 1989 afgeschaft.  Dit kwam tot uiting in diens weigering om in Polen in te grijpen toen Solidarnosc de communistische partij in een verkiezing versloeg. Overigens werd de term “Brezjnev Doctrine” alleen in het westen gebruikt en pas na 1989 in de USSR.

Bronnen:

(1)    Gaddis, John Lewis. 2005. The Cold War: A New History. Penguin Press

(2)    http://www-rohan.sdsu.edu/dept/polsciwb/brianl/docs/1968BrezhnevDoctrine.pdf

(3)    http://www.foia.cia.gov/CzechInvasion/7-Miscellaneous/2009-09-01.pdf

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s