Blat in Post-Sovjet Rusland

Zoals Ledeneva (1998) beschrijft, moet ‘blat’ gezien worden als een substantieve wijze van ruilhandel en machtsgebruik, waarbij de nadruk ligt op het helpen van mensen, dus op het altruistische aspect (Ibidem: 42). Volgens Ledeneva is Blat “as an exchange of “favours of access” to public resources in conditions of shortages and a state system of privileges”  (Ledeneva 1998: 37) of “as the use of personal networks for obtaining goods and services in short supply and for circumventing formal procedures” (Ledeneva 2009: 257). Het gebruiken van de kennissenkring was tijdens de Sovjet Unie dan ook van belang voor het verkrijgen van voedsel, treinkaartjes, medicijnen, de beoogde studieplek, banen, auto’s en appartementen (Ledeneva in Lonkila 1999: 13). Blat verschilt echter van corruptie, omkoping en patronisme doordat het moreel gezien minder verwerpelijk is, omdat de nadruk immers ligt op het helpen van iemand (in een bepaalde kennissenkring) in plaats van op zelfverrijking. De vraag die rijst op het moment dat dit fenomeen uit de Sovjet Unie wordt besproken, is in hoeverre ‘Blat’ van belang is in het hedendaagse Rusland.

Volgens Butler en Purchase (2004) is Blat ondanks de verandering van een planeconomie naar een markteconomie van groot belang voor bedrijven in Rusland, doordat het zo sterk in de Russische psyche genesteld zit. Een van de oorzaken hiervan is het feit dat de staat altijd boven de wet heeft gestaan (Ibidem; Kuznetsov en Kuznetsova (2005: 28)). Feitelijk stelde de wet niets voor, ondanks dat deze geschreven stond. De wetteloosheid nam na de val van de Sovjet Unie juist toe, waardoor bedrijven en enterpreneurs juist op elkaar aangewezen werden. In het onderzoek naar 22 bedrijven van Hunter (2003: 118) is dan ook te zien hoe negen bedrijven aangeven gebruik te maken van Blat. Ook is er veelvuldig te zien hoe verschillende bedrijven met elkaar netwerken (d.m.v. diversificatie), om op die manier voor verschillende zaken voor elkaar garant te staan (zoals geld, kapitaal, grondstoffen e.d.). In een studie in de jaren ’90, van Batjargal (in Lenard 2012: 30) blijkt bijvoorbeeld uit een onderzoek onder 75 bedrijven dat contacten van groot belang zijn voor de omzet van een bedrijf.

Ledeneva (in Lenard 2012: 28) geeft aan dat Blat in zoverre is veranderd, dat het nu niet meer gaat om goederen, maar om geld. Het is immers zo dat niet de goederen meer de schaarse producten zijn, zoals tijdens de Sovjet Unie, maar dat geld schaars is. Dat betekent dus dat Blat niet meer ingezet wordt om bepaalde goederen te verkrijgen, maar om meer geld te kunnen verdienen. Er valt echter ook te concluderen dat het aantal mensen die gebruik kunnen maken van Blat gedaald. Eigenlijk staat het inderdaad alleen nog voornamelijk ter beschikking aan het zakenleven, om de omzet te verhogen. Blat wordt bijvoorbeeld ingezet om bepaalde besluitvorming versoepeld te laten verlopen of om bepaalde informatie te verkrijgen (Lenard 2012: 29).

Maar in het huidige Rusland blijkt Blat niet meer alles. IKEA leek in eerste instantie handig gebruik te maken van de Russische cultuur in het zakenleven. Voordat men de Russische markt betrad, maakte men handig gebruik van nauwe Russische contacten. Door deze contacten werd IKEA een insider in het zakelijke Blat netwerk, bestaande uit politici, journalisten, leveranciers enzovoort (Lenard 2012: 40). Echter bleek de stropigerheid van de Russische markt zich na verloop van tijd toch tegen IKEA te keren. Zo duurde het openen van een winkel in Samara negen keer uitgesteld, omdat de gebouwde winkel niet bestand zou zijn tegen een orkaan (hoewel deze bijna niet plaatsvinden in de gebieden ronde de Wolga) (Loshak in Lenard 2012: 42).

Hoewel Blat dus nog enigszins van toepassing lijkt te zijn, maar dan met name in de zakenwereld, blijft de noodzaak om onderzoek te doen naar de invloed van de staat en van verschillende netwerken en diens contrasterende alsmede overeenstemmende interesses op de zakenwereld, want in de laatste twintig jaar lijkt er in het economische speelveld al met al veel veranderd. Dit lijkt voorspelbaarheid van de Russische zakenwereld niet ten goede te zijn gekomen. Een van de grootste vragen zou dan mogelijk kunnen zijn in hoeverre corruptie juist is toegenomen waar het ‘altruistische’ Blat is veranderd.

Bibliografie

Butler, B. en S. Purchase (2004) ‘Personal Networking in Russian Post Soviet Life’, Research and Practice in Human Resource Management, 12(1): 34-60. At: http://rphrm.curtin.edu.au/2004/issue1/russian.html (6-10-2012).

Lenard, B. (2012) ‘Outsiders in an Inside Game: The Effects of the Traditional Soviet Economy of Favors on Foreigners Doing Business in Contemporary Russia’, Pomona Senior Theses, 67: 1-57.

Ledeneva, A. (1998) ‘Understanding Blat’. In: A. Ledeneva (1998) Russia’s Economy of Favours. Blat, Networking and Informal Exchange. Cambridge, New York and Melbourne: Cambridge University Press: 39-73.

Ledeneva, A. (1998) ‘Blat: The Unknown Commonplace’. In: A. Ledeneva (1998) Russia’s Economy of Favours. Blat, Networking and Informal Exchange. Cambridge, New York and Melbourne: Cambridge University Press: 11-38.

Ledeneva, A. (2009) ‘From Russia with Blat: Can Informal Networks Help to Modernize Russia?’, Social Research, 76 (1): 257-288.

Lonkila, M. (1999) Social-Networks in Post-Soviet Russia: Continuity and Change in the Everyday Life of St. Petersburg Teachers. Helsinki: Helsingin yliopiston verkkojulkaisut.

Kuznetsov, A. and O. Kuznetsova (2005) ‘Business Culture in Modern Russia: Deterrents and Influences’, Problems and Perspectives in Management, 2: 25-31.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s