De componist Szymanowski als schrijver

Cole Porter, Serge Diaghilev, en Karol Szymanowski zijn nou niet direct drie namen die je met elkaar in verband brengt. Via een ingewikkeld verhaal met vele lijnen zal blijken dat ze een gemeenschappelijke liefde hebben…

Samen met zijn vriend Stefan Spiess, bezocht Karol Szymanowski Sicilië in 1911 en Algiers en Tunis in 1914. Hij ervoer daar in het zuiden de relatieve onbevangenheid over de jongensliefde. Dit minder geremde zuidelijke klimaat werkte psychologisch bevrijdend op hem. Na zijn bezoek aan het, zoals hij zelf zei ‘ goddelijke eiland’ Sicilie verdween de melancholie van zijn eerdere werk. Hoewel er omstreeks 1917 nog een aantal moeilijke jaren voor hem zouden komen. In die tijd woonde Szymanowski een poosje op het landgoed van zijn familie in de Oekraïne (destijds deel van het koninkrijk Polen). Hij was daar ook geboren. Het was een woelige tijd en de Bolsjewieken brandden het landgoed in Tymoszowka plat. De hele familie moest de overgebleven spulletjes snel bij elkaar rapen en als de wiedeweerga naar hun huis in Elizavetgrad vertrekken. Buiten woedde de Russische revolutie, maar ook binnen in hem was het stormachtig. Zij zijn homoseksuele gevoelens woedden als een storm in hem en er brandden religieuze vragen. Vanwege al die turbulentie werd Szymanowski depressief en hij was van geen kant meer tot componeren in staat. Hij liet de muziek onaangeroerd en werkte bijna twee jaar lang aan zijn roman ‘Efebos’ Ook schreef hij enkele gedichten. Hij hoopte door het schrijven van deze roman de religieuze en homoseksuele thema’s die hem bezighielden te onderzoeken. Szymanowski heeft zeker de bedoeling gehad zijn roman publiceren maar hij wilde wachten tot zijn moeder overleden zou zijn. Hij besefte heel goed dat de inhoud van het boek voor haar ongetwijfeld onthutsend zou zijn. Voor die schande en de ontzetting wilde hij haar sparen. Maar zoon Karol, overleed al in 1937. Moeder stierf in 1943 en overleefde dus haar zoon. Szymanowski heeft daardoor geen kans had gekregen het boek zelf te publiceren. Zijn vriend en librettist Jarosław Iwaszkiewicz bewaarde het manuscript van ‘Efebos’, maar het werd echter vernietigd bij de grote brand tijdens het beleg van Warschau in 1939 en het ging daarmee voorgoed verloren…

In 1919 werd Szymanowski stapelverliefd op de toen 15-jarige Russische edelman Boris Kochno. Boris was een ontluikend dichter en natuurlijk wijdde Szymanowski, zoals een goed kunstenaar betaamt, vier gedichten aan Boris. In zijn verliefdheid maakte hij ook voor hem een Russische vertaling van het hoofdstuk ‘Het Symposium’ uit zijn roman ‘Efebos’. Zijn relatie met Boris zette hem tenslotte ook nog aan tot het schrijven van ‘Król Roger’. Deze opera, die overigens pas in 1926 af is, handelt in het 12e eeuw Sicilië. Een charismatische herdersjongen, die uiteindelijk Dionysus blijkt te zijn, inspireert het hof van koning Roger om het christendom te verlaten en zijn hedonistische leer omarmen. Alleen de koning zelf stelt de keuze van de rede boven de emotie. Szymanowski betuigt in deze opera niet alleen zijn hartstochtelijke liefde aan de mediterrane cultuur, maar ook de thema’s homo-erotiek en religiositeit komen sterk naar voren. Na 1919 is trouwens in veel van zijn muziek de homo-erotiek waarneembaar. Vooral in zijn werken ” Piesni milosne Hafiza ” en “Derde Symfonie” (Lied van de Nacht, voor tenor solo (!)) zijn duidelijk homoseksuele thema’s te herkennen.

Danser, dichter Boris beantwoordt Karol’s hartstochtelijke liefde slechts een klein poosje. Boris had grote ambities en gaat als danser bij Sergei Diaghilev werken. Wat Szymanowski niet weet is dat Boris niet alleen danst bij Diaghilev maar ook verliefd op hem wordt op. Toen hij daar achter kwam, heeft hem dat heel veel pijn gedaan. De pianist Artur Rubinstein, die een vriend van Szymanowski was, beschrijft ergens in zijn memoires ‘Szymanowski’s pain, Kochno’s chagrin, and Diaghilev’s jealousy’ tijdens een ontmoeting van het trio in Paris. Boris zal Karol uiteindelijk in de steek laten voor Serge Diaghilev. (Als een van Diaghilev’s belangrijkste medewerkers zal Kochno verschillende libretto’s voor Strawinsky schrijven). Ook de relatie met Diaghilev houdt niet heel lang stand, want al in 1925 heeft Boris een affaire met de getrouwde Cole Porter, met wie hij daarna een lange tijd correspondentie onderhield.

Boris sterft in 1990. Bij alle spullen die hij heeft nagelaten zit ook, ergens onder een grote stapel papieren, een Russische vertaling van het hoofdstuk ‘Het Symposium” uit ‘Efebos’. Het blijkt de eigenhandig geschreven vertaling van Szymanowski te zijn, die hij in zijn verliefdheid voor Boris had geschreven en hem daarna heeft geschonken.

‘Efebos’ is voorgoed verloren gegaan, maar de centrale gedachte en de thematiek van het verhaal zijn nu bewaard gebleven. Het resterende deel van het manuscript is zelfs gepubliceerd in een Duitse vertaling als :Das Gastmahl: Ein Kapitel aus dem Roman Ephebos. In deze publicatie zijn ook opgenomen de 4 gedichten opgenomen die Karol Szymanowski schreef aan Boris.

Achtergrondliteratuur en bronnen:

Casken, J.
Jan., 2006, ‘Polish Music since Szymanowski by Adrian Thomas.’ The Slavonic and East European Review , Vol. 84, No. 1 pp. 134-138 Published by: the Modern Humanities Research Association and University College London, School of Slavonic and East European Studies

Szymanowski, Karol; Jöhling, Wolfgang
1993, Das Gastmahl: Ein Kapitel aus dem verlorenen Roman Ephebos, Berlin: Rosa Winkel,

Zoltan, R.
Dec.,2008, ‘The Rainbow at Sunset: The Quest for Renewal, and Musico-Poetic Exoticism in the Viennese Orbit from the 1890s to the 1920s / Duga na zalasku sunca: zahtjev za obnovom i glazbeno-pjesnički egzoticizam u bečkom krugu u godinama 1890-1920’
International Review of the Aesthetics and Sociology of Music, Vol. 39, No. 2 pp. 165-238 Published by: Croatian Musicological Society Stable

Internetbronnen
Over Szymanowski
http://nl.wikipedia.org/wiki/Karol_Szymanowski
http://de.wikipedia.org/wiki/Karol_Szymanowski
http://gayfortoday.blogspot.nl/2007/10/karol-szymanowski.html
http://www.wrightmusic.net/pdfs/karol-szymanowski.pdf

Over Boris Kochno
http://en.wikipedia.org/wiki/Boris_Kochno

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s