Architectuur ten tijde van Luzhkov

In 1992 wordt Yyri Luzkhov benoemt als burgemeester van Moskou. Het waren altijd de leiders (Stalin, Kroetsjov, Breznjev) geweest die hun stempel drukten op de architectuur van de hoofdstad. Met Luzkhov breekt een nieuwe periode aan. Onder zijn bestuur breekt er voor Moskou een ongekende hausse in de bouw aan.  Een aardig detail in dit opzicht is zijn huwelijk met Yelena Baturina in 1991, zeventwintig jaar jonger en de enige vrouwelijke billionaire in Rusland. Haar bedrijf, Inteco, zou zich tijdens het bestuur van Luzkhov ontwikkelen tot het meest vooraanstaande constructie bedrijf van appartementen in Moskou. De Moskou Times schatte in 2004 haar marktaandeel op 11% en in dat zelfde jaar bouwde zij ongeveer 25% van de woningen in Moskou. Haar  invloed op de smaak van haar man wordt mooi geïllustreerds door haar uitspraak over Venetië: “Venice is a dead city that looks awful”. (Schoenle, blz 225)

Luzkhov  probeert langs geheel eigen weg zijn stempel te drukken op de stad waarover hij als een soort tsaar regeerde. De journalist David Hearst (1) van de Guardian drukt het als volgt uit: “If in Russia the absence of money is destroying the country, in Moscow the abundance of money is destroying the city”. In de tijd van Luzkhov beginnen de oligarchen zich te roeren en is er veel geld beschikbaar voor allerhand projecten. Zijn stijl laat zich typeren als een majestueus monumentalisme met gebruik van veel ornamenten, waarbij ook glazen en metalen constructies zijn grote voorkeur genieten.

Natalia Duskina noemt de eerste fase van post Soviet constructie de “romantische fase”.Op het rode plein wordt de Kazan Kathedraal herbouwd (1992-1993), zoals ook de toegangspoorten naar het Kremlin (1994-1995). Deze reconstructies waren bedoeld om de door de communisten veroorzaakte wonden te helen. De vanuit meerdere perspectieven het meest in het oog springende project is wel de wederopbouw (1995-2002) van de Kerk van de Grote Verlosser die onder Stalin was afgebroken. Met tweehonderd miljoen dollar, door oligarchen ter beschikking gesteld, wordt een exacte replica van de in 1837 gebouwde kerk neergezet. Het gebouw staat overigens iets hoger dan het oorspronkelijke en ook de ondergrondse parking (Clementice Cecil) zal in het origineel niet aanwezig zijn geweest. Luzkhov’s voorkeur voor namaak zal de komende jaren op meerdere plaatsen in Moskou overduidelijk zichtbaar worden. De volgende fase wordt door Duskina de “barbaarse fase” genoemd. Hier is niet zozeer sprake van constructie als wel van deconstructie, “architectural barbarism”. In de ogen van Luzhkov zijn ruïnes als “zweren in het oog” (Schoenle, blz 224).

Tussen 2002 en 2007 worden er naar verluid duizend historische gebouwen in Moskou afgebroken, inclusief tweehonderd die op een lijst van beschermde historische geboeuwen staan. In mei 2004 ontvangt Luzkhov een schrijven van de Moskouse culturele intelligentsia die zich zorgen maakt over de afbraak van het culturele erfgoed in Moskou. Luzkhov’s reactie spreekt boekdelen:” in Moscow’s culture the notion of a copy sometimes has no less bearing than that of the original. This is because the conceptual , historical and cultural “baggage” that such a copy carries can often be richer and more profound than the original design”. Zijn aanpak van de restauratie van het Tsaritsyno Paleis is exemplarisch voor zijn eigengereide optreden(Schoenle, blz 226). Het idyllische “Patriarch’s Pond” weet ternauwernood aan zijn vernieuwingsdrift te ontkomen en blijft tot op de dag van vandaag een van de meest authentieke plekken in Moskou.

Zijn twee voornaamste architecten zijn Michail Posokhin en Zurab Tseretelli. Zij delen zijn voorkeur voor kitsch en namaak. Het door Tsrestelli gemaakte beeld van Peter de grote wordt wel gekscherend aangeduid als “Disney on steroids”. Ook andere Tseretelli ontwerpen hebben sterke kitscherige kenmerken. De door hem ontworpen entree van de dierentuin in Moskou met nagemaakte rotsformaties en kunstmatige watervallen doet onrealistisch aan(Beumer, blz 114). Dezelfde kitscherige ornamenten treffen we aan in de tuin bij de ondergrondse shopping mall (ontwerp van Posokhin) bij het Kremlin. In de tuin gebruikt Tseretelli afbeeldingen van kikkers, beren en goudvissen, attributen die in Disney world niet zouden misstaan.

In 2004 wordt het tegenover het Kremlin gelegen Moskva hotel herbouwd. Schuin aan de overzijde in de Tsverkaya straat, staat het Ritz Carlton op de plaats van het, vanwege de koude oorlog legendarische, Intourist hotel. Overigens lijkt mij deze ingreep in het stadsbeeld geen overbodige daad en is een bezoek aan het prachtige dakterras met uitzicht over het Kremlin zeker de moeite waard. Het grijze Kroetsjov gebouw op de rechter foto maakte plaats voor het pompeuze Ritz op de linker.

Door Luzhkov is Moskou een aparte architectonische ervaring geworden. Het is door de vele replica’s als het ware losgetrokken van haar historische fundament. Schoenle (blz 224) drukt het als volgt uit: “ the result is a capital that increasingly resembles a themepark”. De bezoeker kijkt naar het verleden zonder de geur van de ingebedde geschiedenis. De eerste daad van Luzkhov’s opvolger, Sobyanin, was het stoppen van de bouw in het historisch centrum van Moskou, gevolgd door een moratorium op sloopactiviteiten. Desondanks zijn er toch weer historische gebouwen gesloopt. Of de nieuwe burgemeester daadwerkelijk geïnteresseerd is in het beschermen van het overgebleven historisch erfgoed zal de komende jaren duidelijk moeten worden.

Architecture of Oblivion, Andreas Schonle, Northern Illinois press, 2011.

Pop culture Russia, Brigitte Beumers, blz 113-116

Radio free europe, Kevin O’Flynn, may 2010, internet

Opendemocracy, Clementin Cecil, Mayor Sobyanin and the defence of Moscow architecture, july 2011

The moscow i remember, Russia beyond the headlines, Anna Nemtsova, october 2011, internet

Diverse internet bronnen

 

 

 

 

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s