Kutná Hora: de tijd vooruit?

 

De Karelsuniversiteit  in Praag (Univerzita Karlova v Praze) , gesticht in 1348, was de eerste universiteit in Midden-Europa. Gesticht door Karel IV had de universiteit een internationale status en trok behalve studenten uit het ‘Tsjechische’ gebied ook met name Polen en Duitsers. Uit historisch oogpunt valt te betwisten of er in de Middeleeuwen wel sprake was van nationaliteiten zoals we die nu kennen- feitelijk is het concept natie en nationaliteit  zoals wij het gebruiken een 19e-eeuws begrip.

Koning Wenceclaus was dan ook zijn tijd ver vooruit toen hij, in 1409, het Kutná Hora decreet invoerde. Door dit decreet werd de Tsjechische (over)macht binnen de universiteit van een wettelijke grondslag voorzien:  hun sectie kreeg drie stemmen in het  geheel, terwijl de Polen en Duitsers  het met ieder één zouden  moeten doen. Deze beslissing was een direct gevolg van een ander fenomeen waarbij de  Tsjechen vooropliepen:  de reformatie. Jan Hus, sinds 1402 verbonden aan de Prager universiteit, was sterk beïnvloed door de Schotse reformatiedenker John Wycliffe.  In de ogen van de katholieke kerk was de leer van Hus natuurlijk van een overduidelijke ketterij (wat hem uiteindelijk op de brandstapel zou doen belanden. Zelfs dat was in zekere zin heel modern: het grootschalige gebruik van de brandstapel tegen heksen en ketters begon pas ongeveer een halve eeuw later). Daarbij moet bedacht worden dat in tegenstelling tot tegenwoordig, waar in principe geen enkele faculteit de grootste invloed heeft binnen de universiteit, destijds, en in sommige landen tot ver in de negentiende eeuw, de theologen de dienst uitmaakten. Voor Jan Hus en de zijnen was een overwicht dan ook van essentieël belang, en de traditionele ‘buitenlandse’ secties zouden, bij een gelijk aantal stemmen, dat vrijwel onmogelijk maken. Vandaar deze ‘nationalisering’ per decreet, die overigens verstrekkende gevolgen had: de buitenlandse studenten verlieten in groten getale de universiteit. Overigens is er debat tussen historici of de werkelijke oorzaak van het decreet ligt in het belang van (religieuze) overmacht, of dat het er eigenlijk om ging de Duitse invloed in het algemeen drastisch in te perken en een meer Slavische oriëntatie te krijgen: Höfler noemt dit als een belangrijke factor, al wordt deze interpretatie ook door velen bestreden. In ieder geval werd de functie van  de universiteit als gevolg een stuk regionaler: in vergelijking met het internationale karakter van de weinige universiteiten  in die tijd,  nogmaals een relatief modern fenomeen.

De Duitse tegenreactie liet alleszins niet lang op zich wachten: in hetzelfde jaar nog werd de Universität Leipzig opgericht. Ironisch genoeg werd de kerk van deze universiteit door niemand minder dan Martin Luther ingezegend.

Tsjechisch

Bronnen:

http://brrp.org/proceedings/brrp4/moree.pdf

http://www.jstor.org/stable/4203585

Wikipedia: Jan Hus; Charles University, Universität Leipzig

 

[Mick]

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s