‘Groot schandaal’ is belangrijk in de ontwikkelig van de moderne dans

Één van de grootste schandalen van de dans- en muziekgeschiedenis” werd er geroepen bij de premiére van ‘Le sacre du Printemps’ in 1913 in Parijs. ‘Le Sacre du printemps’ was een moderne balletchoreografie van het Russische ‘Les Ballets Russes’, het balletgezelschap van de kunstbeweging “Mir Iskoesstva” van Sergej Diaghilev, opgericht in 1909. In 1913 werd deze choreografie weliswaar niet omarmd maar inmiddels is gebleken dat ‘Les Ballets Russes’ voor grote veranderingen binnen de dans heeft gezorgd. De samenwerking van eigenzinnige kunstenaars voor ‘Les Ballets Russes’zorgde voor vernieuwing binnen verschillende kunstdisciplines, zoals kostuums, muziek en decorbouw. In deze blogpost zal ik verder ingaan op de veranderingen die ‘Les Ballets Russes’ op gebied van dans teweeg heeft gebracht.

In 1909 sloot ‘Les Ballets Russes’ zich aan bij de kunstenaarsgroep ‘Mir iskoesstva’ en kwam zo onder de hoede van Sergej Diaghilev. Diaghilev zorgde voor een samenwerking tussen kunstenaars uit verschillende disciplines. Zo huurde hij voor de kostuums Leon Bakst in, voor de muziek Igor Stravinsky en Claude Débussy en werkte hij voor de decors samen met o.a. Pablo Picasso. Voor zijn balletgezelschap ging hij op zoek naar de beste dansers, waaronder de inmiddels bekende namen Anna Pavlova, Tamara Karsavina en bovenal Vaslav Nijinski. De belangrijkste choreografen waren Michael Fokine, Nijinski en later Leonide Massine (Utrecht). Het begin van de twintigste eeuw was een onrustige periode in Rusland. Er was armoede en ontevredenheid en dit leidde uiteindelijk tot de revolutie van 1917. Ook kunstenaars waren op zoek naar een nieuwe identiteit. ‘Les Ballets Russes’ werd beïnvloed vanuit stromingen als het kubisme, futurisme en expressionisme. Deze stromingen vallen onder de modernistische beweging van die tijd. 

Het klassiek ballet is ontstaan aan het hof van Lodewijk XIV in Frankrijk. Begin 18e eeuw werden invloeden vanuit het Franse en Italiaanse ballet naar Rusland gehaald (Books). Aan het eind van de 19e eeuw ontwikkelde Agrippina Vaganova hieruit de academische Vaganova-stijl (Vaganova). Tot ‘Les Ballets Russes’ werden alle Russische dansers volgens het systeem van Vaganova getraind. Het modernistische ‘Les Ballets Russes’ zette zich echter af tegen het academische, waardoor het de basis vormde voor de huidige moderne dans. Er zijn duidelijke verschillen tussen de stijl van Vaganova en de stijl van ‘Les Ballets Russes’:

  • ‘Les Ballets Russes’ maakte gebruik van donkere thema’s met volkse motieven en ritmisch ingewikkelde muziek. Dit stond pal tegenover de romantische sprookjesachtige taferelen die daarvoor de basis van balletten vormde.
  • De vijf basisvoetposities en opbouw van oefeningen werd door ‘Les Ballets Russes’ vervangen door vrije bewegingen en improvisatie. In plaats van op spitzen (balletschoenen waarop men op de tenen danst) dansten de dansers nu op blote voeten.
  • De rechte houding en opwaartse beweging van balletdansers werden niet meer belangrijk gevonden. De dansers gebruikten elementen uit de neerwaartse volksdansen en bewogen vrij vanuit de middel.
  • Waar Vaganova als ultiem doel had het lichaam te controleren en de ledematen in harmonie te bewegen, vond ‘Les Ballets Russes’ het vooral van belang vanuit de emoties en oerkracht te bewegen.Dit zijn maar enkelen van de vele verschillen tussen de stijlen. Al met al zorgde ‘Les Ballets Russes’ voor een volkomen nieuwe dansstijl. Elders ter wereld werden tegelijkertijd moderne dansvormen ontwikkeld, door bijvoorbeeld Martha Graham (Utrecht). Uit deze verschillende stromingen is de huidige moderne dansstijl ontstaan. In 1929 hield ‘Les Ballets Russes’ op te bestaan. In Rusland wordt op de balletacademies tegenwoordig weer les gegeven volgens de Vaganova-methode. Maar duidelijk is dat ‘Les Ballets Russes’ heeft bijgedragen aan de ontwikkeling van een compleet nieuwe dansstijl.

images (1) “le sacre du printemps” (joffrey ballet, 2010)

download “swan lake” (Mariinski ballet (Vaganova) 2013)

Bibliografie:

  • Van hofballet tot postmoderne-dans: de geschiedenis van het akademische ballet en de moderne-dans, Luuk Utrecht, walburg pers, 1988 (pagina 9, 100-119, 305-307)
  • A history of classical ballet, Jade Books, chartwell editors, 1983 (pagina 11-15)
  • Basic Principles of Classical Ballet: Russian Ballet Technique, Agrippina Agovlevna Vaganova, courier dover publications, 1969 (pagina 11-25)
  • online: http://nl.wikipedia.org/wiki/Sergej_Diaghilev
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s