Het leven en de ideeën van Jan Hus – Het Concilie van Konstanz (deel 2/3)

Reis naar Konstanz

In het voorjaar van 1414 kreeg hij het verzoek om te verschijnen voor het Concilie van Konstanz.  Hus overwoog zijn beslissing om te gaan goed, pas op 1 september 1414 schreef hij een brief aan koning Zikmund van Hongarije:

‘Ik heb besloten mijn nek te buigen voor de wens van uwe majesteit, en onder de bescherming van uw vrijgeleide en met hulp van de meest heilige Heer, te verschijnen voor het komende Concille van Konstanz.’

De brief werd pas op 7 oktober afgeleverd in Rothenburg od der Tauber, waar Zikmund verbleef op weg naar Aken, waar deze officieel gekroond zou worden tot keizer van het Heilige Roomse Rijk. Koning Zikmund antwoordde dat hij verheugd was over het besluit van Hus en dat de vrijgeleide zou worden toegezonden alsmede een vertegenwoordiger van de koning die Hus op zijn reis zou begeleiden. Dit antwoord heeft Hus nooit bereikt, want toen de boodschapper aankwam in Bohemen was Hus al onderweg naar Konstanz.

Deze vrijgeleide was  een document dat de koning hem had beloofd en dat er voor moest zorgen dat Hus vrij heen en terug kon reizen naar Konstanz en dat er voor onderdak voor hem gezorgd zou worden. De vrijgeleide bereikte Hus te laat, toen hij al twee dagen in Konstanz was.

Hus was de laatste maanden voor zijn vertrek al druk bezig zijn reis voor te bereiden. Hij schreef drie toespraken: Sermo de pace (over vrede); Sermo de fidei suae elucidatione (over het geloof) en Quastio de suffucientia legis Christi (Onderzoek naar de toereikendheid van de wetten van Christus). Hij heeft de kans niet gekregen om de preken te gehore te brengen. Het concille stond hem dat niet toe.

Toen Hus besloot om naar het concille van Konstanz te gaan, ging hij er vanuit dat hij zijn opvattingen zou mogen verdedigen, hoewel hij er toch rekening mee hield dat men daar niet gevoelig was voor zijn argumenten. Voor hij vertrok schreef hij zelfs een afscheidsbrief aan zijn vriend Martin, die Martin alleen mocht openen als hij zeker wist dat zijn vriend Hus dood was.

Onderweg naar Konstanz werd hij vriendelijk ontvangen door de lokale Duitse bevolking. De pastors boden hem wijn aan en discussieerden met hem over het geloof. Hus en zijn gezelschap arriveerden op 3 november in Konstanz, Paus Ioannes XXIII arriveert op dezelfde dag.

Image

 Plaquette op een pand in Biberach. Hier stond vroeger een herberg waar Hus onderweg naar Konstanz heeft overnacht

Image

Paleis van de bisschop van Konstanz, waar paus Ioannes XXIII zijn intrek nam gedurende het concilie

Gevangenschap in Konstanz

Het Concilie van Konstanz kwam voort uit de wens om het Groot Westers Schisma op te lossen waarmee een eind gemaakt moest worden aan de periode van drie pausen. Verder staan ook kerkelijke hervormingen en het aanpakken van ketterij op de agenda. Hoewel de paus eerst op 9 november de ban tegen Hus opheft, laat hij hem toch op 28 november gevangennemen. Hus wordt op 6 december overgeplaatst naar het Dominicaner klooster dat aan de oever van het Bodenmeer ligt.

Image

Het voormalige Dominikaner klooster in Konstanz

Hier wordt hij opgesloten in de toren, een vochtige plek vlakbij de latrines. Hus wordt ernstig ziek en men vreest voor zijn leven.

Image

Toren van het Dominikaner klooster waar Hus gevangen zat

Uiteindelijk stuurt de paus zijn eigen artsen om Hus te redden. Hij wil niet dat Hus in zijn cel overlijdt.

Image

Muurschildering in het voormalig klooster die herinnert aan de gevangenschap van Hus

Door toedoen van koning Zikmund krijgt Hus in januari een betere plaats in het klooster. Hier schrijft hij brieven aan leden van het pauselijk gevolg met wie hij bevriend is geraakt en ook aan zijn aanhangers in Praag. Intussen wordt tegen Paus Ioannes XXIII een anonieme aanklacht ingediend, die hem onder andere beschuldigt van de moord op zijn voorganger Alexander V. De paus verkleedt zich als schildknaap en vlucht uit Konstanz. Hus wordt bewaakt door leden van de pauselijke garde die ook besluiten de benen te nemen. Aangezien koning Zikmund al eerder een vrijgeleide voor Hus heeft geschreven, kan hij Hus nu vrijlaten. Maar koning Zikmund houdt zich niet aan zijn woord en onderneemt geen actie om Hus vrij te krijgen.

De bisschop van Konstanz laat Hus opsluiten in zijn burcht Gottlieben. Hus heeft hier nauwelijks contact met zijn vrienden. De omstandigheden zijn er slecht. Hij wordt opnieuw ziek en klaagt over hoofdpijn, kiespijn en galstenen en hij braakt bloed.

Image

De burcht Gottlieben, het voormalig buitenverblijf van de bisschop van Konstanz

 Haec Sancta

Intussen is de verwarring in Konstanz groot. Wat moet er nu gebeuren met het concilie, zonder aanwezigheid van de paus? De Fransman Gerson houdt enkele dagen na het vluchten van de paus een rede over de voortgang van het concilie. Hij meent dat Christus het hoofd is van de kerk, daarna komt de paus, maar die is gehoorzaamheid verschuldigd aan het concilie. Door deze verschuldigde gehoorzaamheid van de paus aan het concilie kan het concilie volgens hem gewoon doorgaan. Zijn ideeën maken grote indruk op de aanwezigen. Naar aanleiding van de rede van Gerson neemt het concilie op 6 april het decreet Haec Sancta aan. Hierin staat dat het concilie haar macht rechtstreeks van Jezus Christus krijgt en dat iedereen, inclusief de paus, de besluiten van het concilie dient te gehoorzamen.

Het concilie gaat na het aannemen van het decreet Haec Sancta met nieuw elan verder en stelt een commissie aan die zich concentreert op het aanpakken van ketterij binnen de kerk. De commissie veroordeelt de geschriften van de in 1384 overleden Engelse kerkhervormer Wyclif. Deze Wyclif is al meerdere keren na zijn dood veroordeeld als ketter, maar het concilie in Konstanz gaat een stap verder. Wyclif moet opgegraven worden en postuum verbrand als ketter. Hoewel Hus niet genoemd wordt door de commissie, betekent de veroordeling van Wyclif niet veel goeds voor hem.

 Steun aan Hus

Drie Boheemse vrienden van Hus: Chluma, Duba en Lacembok maken zich ongerust over zijn gezondheid en het feit dat hij zonder aanklacht al langdurig gevangen zit. Zij vinden steun bij een aantal Poolse landheren en samen presenteren zij op 13 mei een petitie bij het concilie. In de petitie staat dat Hus vrijwillig naar Konstanz is gekomen met een vrijgeleide van koning Zikmund, dat hij gevangen is genomen zonder aanklacht en dat hij slecht te eten en drinken krijgt. Ook protesteren ze tegen het negatieve ketterse beeld dat word geschetst van het koninkrijk Bohemen. Ook van Moravische zijde wordt een brief gestuurd aan het concilie. Volgens hen is Hus gevangen genomen op basis van valse getuigenissen. Hoewel Hus veel steun krijgt, leidt dit niet tot zijn vrijlating.

Bronvermelding afbeeldingen

Alle afbeeldingen uit: Ingeborg Kriegsman; Jan Hus, de waarheid zal overwinnen

Bibliografie

Mostard; De Tsjechen

Ingeborg Kriegsman; Jan Hus, de waarheid zal overwinnen

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s