Het Sovjetsysteem: een uitgangspunt voor Poetins beleid?

In 1974 bracht Amnesty International een rapport uit, met aanbevelingen ten aanzien van de verbetering van leefomstandigheden in gevangenissen en strafkampen en wijzigingen in het strafrecht van de USSR. Lev Smirnov, president van de Sovjet-juristenvereniging en voorzitter van het hoogste gerechtshof van de USSR, becommentarieerde het als volgt:

‘Een grove vervalsing en belastering van de Sovjet-werkelijkheid en de socialistische legitimiteit.’[1]


Een nieuw apparaat, een nieuw gevangeniswezen

In de jaren 20 drukte Lenin met straffen als gevangenschap, transport naar het front en dwangarbeid in kampen voor degenen die de heersende wetten niet respecteerden een stempel op het Sovjetsysteem dat zou volgen.
Lenin deelde het idee van Marx dat het oude dwangapparaat van de bourgeoisie afgebroken moest worden en dat er in plaats daarvan een nieuw apparaat geschapen moest worden. Bij dit apparaat hoorde een leger, politie, de rechtspraak en het gevangeniswezen en was erop gericht dat de bevolking de heersende wetten zou respecteren. [2]


Dwangarbeid: een integrerend deel van het Sovjetsysteem

In 1929 vond er een verandering plaats in dit beleid. Dwangarbeiders werden niet langer enkel gestraft: ze werden tegelijkertijd ook ingezet om de industrialisatie van de USSR te verbeteren. Dit resulteerde in een forse toename van nieuwe kampen.
In onbevolkte, ijzige gebieden als Noord-Siberië, werkten dwangarbeiders aan het door Stalin opgerichte economisch beleid. Niet alleen door de barre weersomstandigheden, de zware arbeid en de lange werkdagen, maar ook door de eindeloze treintochten in overvolle wagons en de grillige gesteldheid van de kampbewakers vielen er honderdduizenden slachtoffers.

Waren het tot 1929 nog voornamelijk de aristocraten en koopmannen die de heersende wetten niet zouden respecteren, in de jaren 30 werd deze groep door boeren, volksvijanden en buitenlandse krijgsgevangenen aangevuld.
De massa-arrestaties van Sovjetburgers leidden tot een razendsnelle uitbreiding van kampen. Vooral de Grote Terreur van 1937 en 1938 droeg bij aan het toenemende aantal kampen, maar ook gedurende de WO II en de jaren 40 bleef het proces van deportaties stijgen.
De enorme uitbreiding leidde ertoe dat de Goelag een centrale factor werd in de economische welvaart van de Sovjet-Unie.


Getuigenis van gevangenen

De volgende verklaring van een groep politieke gevangen in een kamp in Mordovië stamt uit 1971 . Het schetst niet alleen een indringend beeld van het leven in een kamp: het toont ook dat het kampbeleid na de dood van Stalin in 1953 niet humaner werd:

‘Zo zijn bijvoorbeeld van de 480 gevangenen van kamp 1/3 er 134 invalide in de tweede graad en 108 invalide in de derde graad. Dit zijn voornamelijk juist ouderen, die vonnissen van 25 jaar uitzitten en die als door een wonder de hel van Vorkuta, Magadan en Norilsk overleefd hebben.
De meesten van hen namen deel aan nationale bewegingen en hadden de euvele moed om weerstand te bieden aan de nationaliteitenpolitiek van de Partij die in tal van gebieden met veel wreedheid in de praktijk werd gebracht. Aangezet door de angst voor allerlei mogelijke beperkingen, ontberingen en uiteindelijke uithongering, worden ze naar de werkplaatsen gedreven ‘om hun laatste krachten te verbruiken’, zoals een officier in Dubrovlag, kapitein Sutsjkov, het cynisch uitdrukte.
Hun oude, versleten lichamen kunnen het hoge productietempo niet bijhouden. Het gebeurt wel, dat ze tijdens het werk dood neervallen.
Alleen de volledig invaliden worden met rust gelaten: zij, die zich nauwelijks op krukken kunnen voortbewegen.’[3]


Vervalsing van de feiten

In 1975 waren de statistieken van de om het leven gekomen slachtoffers misschien nog niet bekend, waardoor Lev Smirnov het rapport van Amnesty, ‘slechts’ gebaseerd op getuigenissen van politieke gevangenen,  af kon doen als vervalsing van de werkelijkheid.
Anno 2013 hoeft men geen genoegen meer te nemen met een dergelijke reactie: de huidige strafkampen leveren verontrustende cijfers en talloze angstaanjagende verhalen op.

Het beeld dat door bepaalde Russische autoriteiten geschetst wordt: Stalin als krachtig leider en stabilisator van de Russische economie, lijkt echter meer indruk te maken op een deel van de Russische bevolking dan de cijfers en verhalen. Zo toont onlangs onderzoek (2010) aan dat slechts 24% van de Russische bevolking er een negatieve mening over Stalin op na houdt. [4]
De poging van de Russische overheid, om middels het idealiseren van de tiran Stalin, steun te krijgen voor haar eigen autoritair regime, lijkt hiermee geslaagd.

Bronnen

[1] Amnesty International, ‘De politieke gevangenen in de USSR’, 1975, de achterflap
[2] De Goelag Archipel, Aleksandr Solzjenitsyn, 1974, blz. 7, de vingers van aurora
[3] Amnesty International, ‘De politieke gevangenen in de USSR’, 1975, blz. 72
[4] Back to Shkola, Russian Life, mei/juni 2010, Vol. 53 Issue 3, p11-12, https://mail-attachment.googleusercontent.com/attachment/u/0/?ui=2&ik=5030ce0c60&view=att&th=1416a7c8c0011729&attid=0.1&disp=inline&realattid=1b5fc52ca1a18abb_0.1&safe=1&zw&saduie=AG9B_P_yuvWj-myZDl4OUt3czsjo&sadet=1380477433429&sads=DXOubwsyeQsUAMwIxZ4FiDjSXbA

Overige bronnen

http://www.prospekt-online.nl/prosabl/prospekt/artikelen2003/goelag_okt.html
Gulag. A history. Anne Applebaum, Random House LLC, Dec 18, 2007 – 736 pages,  geen paginavermelding (google books)
http://www.geschiedenis24.nl/nieuws/2003/oktober/Goelag-sovjetwerkkampen.html

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s