Americanitis in Russische film

Rusland en Amerika zijn geen politieke vrienden, maar ook op het gebied van populariteit klikt het niet altijd tussen de twee machtsblokken uit de Koude Oorlog. Amerika hét voorbeeld van kapitalisme, Rusland tot voor kort hét voorbeeld van het communisme. Het kapitalistische Amerika verspreid zijn populaire cultuur over de wereld, en volgens Jaap Kooijman is dan ook op veel plekken een karaoke-amerikanisme te ontdekken, zoals hij bespreekt in Fabricating the Absolute Fake. Kooijman ziet dit echter gebeuren in de hedendaagse cultuur, maar ik wil het hebben over een aantal decennia geleden: namelijk de jaren ’20, waarin Lev Kuleshov een belangrijk soviet-filmmaker was. Hij spreekt over americanitis in de cinema in die tijd. Heeft hij het hier over een vroege vorm van het karaoke-amerikanisme dat Kooijman introduceert?

Kuleshov zag dat films uit andere landen meer populariteit genoten dan de films die in Rusland gemaakt werden. Van deze films waren de Amerikaanse Hollywoodfilm en de detective favoriet (Kuleshov, 127). Om films te maken op hetzelfde niveau als andere westerse landen dat deden, liet Kuleshov zich inspireren door D.W. Griffith en Charlie Chaplin. Beiden werkten met het groot in beeld brengen van emoties. Ook zorgden deze mannen ervoor dat elke actie in een film ook belangrijk is voor het verloop. Zo zaten er geen scénes in die helemaal niets betekenden voor het narratief van de film (Kuleshov,  145). Dit werd mede bereikt door het gebruik van montage. Hij wordt gezien als de man die ene nieuwe taal ontwikkelde voor film, de taal van het monteren van shots zoals close-ups.  Dit is het systeem van continuity editing zoals nog steeds gebruikt wordt in de Hollywoodfilm, maar ook in vele populaire films uit andere landen als Amerika. Door deze vorm van monteren heeft de kijker eigenlijk niet eens in de gaten dat er gemonteerd wordt, omdat hij gebaseerd is op een oorzaak-gevolg sequentie waardoor de shots vloeiend achter elkaar passen (Nettonet).  Kuleshov quote zichzelf in zijn boek: ‘We must seek the organization of cinematography not in the limitations of the exposed shot, but in the alternation of these shots.’ (129)

In 1924 maakt Kuleshov de film The Extraordinary Adventures of Mr. West in the Land of the Bolsheviks. Deze film maakt hij vanuit een Amerikaans perspectief: Mr. West is een Amerikaan die op bezoek komt in Rusland omdat hij in “New York Magazines” foto’s van barbaarse praktijken in Rusland heeft gezien. Hij wil gaan kijken hoe de situatie echt in Rusland is. Als bodyguard neemt hij een persoon genaamd Cowboy Jeddi mee. Mr West wordt in Moskou rondgeleid door graaf Zhban die hem laat zien waar enkele belangrijke gebouwen stonden die de Bolsjewieken gesloopt hebben. Later wordt hij rondgeleid door de chef van de politie, die hem laat zien hoe goed de Bolsjewieken samenleven in Moskou en hoe alle culturele monumenten nog intact zijn. De Bolsjewieken worden in de film afgebeeld als mensen met grote snorren, schaapsvellen als kleding en domme uitdrukkingen. Kuleshov gebruikt de stereotypen die in Amerika leven over Rusland. Deze film is daarmee een parodie. Hij parodieert ook elementen uit de western film: Cowboy Jeddi wordt achtervolgd en wisselt tijdens de race steeds spectaculair van auto. De auto’s vervangen hier het paard in de western, waardoor de cowboy ook in de stad in actie kan komen (Yanoshak).

In deze satirische red-westernfilm maakt Kuleshov gebruik van de Amerikaanse montage regels, maar ook van het genre van de westernfilm en zijn conventies. Is deze film dan nu een vorm van karaoke-amerikanisme? Kooijman geeft het voorbeeld van de Nederlandse cabaretier Thomas van Luyn, die het popnummer ‘Always on my Mind’ van Elvis Presley omvormde tot een speech van George W. Bush jr. waarin hij zijn excuses aanbied aan Europa. Om de grap te snappen is het belangrijk dat Nederlanders bekend zijn met Amerikaanse popcultuur, omdat die gebruikt word om de Amerikaanse politiek te parodiëren (93). Dit is precies wat Kuleshov doet, hij gebruikt een Amerikaanse vorm van populaire cultuur, namelijk de Hollywood westernfilm, om een parodie te maken op het perspectief van Amerika op Rusland, namelijk dat de Bolsjewieken wilde mannen zijn die alles kapot maken. Jaap Kooijman heeft het over de populaire cultuur in het begin van de 21e eeuw, maar iets minder dan een eeuw eerder, in de jaren 1920 was er al karaoke-amerikanisme. En wel in Rusland, waar het communisme zijn hoogtepunt nog moest bereiken en in de Koude Oorlog Amerika weer werd verbannen uit het Russische leven.

 

Bronnen:

Kooijman, Jaap. Fabricating the Absolute Fake: America in Contemporary Pop Culture. Amsterdam University Press, 2008.

Levaco, Ronald red. Kuleshov on Film: Writings by Lev Kuleshov. Berkeley en Los Angeles, University of California Press, 1974.

Nettonet. ‘D.W. Griffith and the Language of Film’. 30 september 2013. <http://www.nettonet.org/Nettonet/Film%20Program/history/Griffith.htm>

Yanoshak, Nancy. ‘Mr. West Mimicking ‘Mr. West’: America in the Mirror of the Other’. Journal of Popular Culture. 2008 Dec, Vol.41(6), pp.1051-1068.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s