Americký klub dám: vrouwen-power in de 19e eeuw

De Americký klub dám, buiten Tsjechië bekend als ‘The American Ladies’ Club’ werd in 1865 opgericht in Praag door het initiatief van de prominente Tsjechische vrijgezel Vojta Náprstek. Vojta geloofde in de kracht van de vrouw en vond dat zij het recht had om een volwaardig leven te leiden, niet alleen als huisvrouw en moeder, maar als een goed opgeleid persoon die iets kon toevoegen aan de Tsjechische maatschappij.

Eerst even kort wat meer informatie over de oprichter Vojta Náprstek:

Vojta (Vojtěch) Náprstek, geboren op 17 april 1826 en overleden op 2 september  1894, was een Tsjechische filantroop, patriot en politicus, evenals een baanbrekend Tsjechisch journalist in de Verenigde Staten (hij wordt gezien als de spirituele vader van de Tsjechische journalistiek in de V.S.) Vojta is geboren onder de Duitse naam: Adalbert Fingerhut, hij veranderde zijn naam officieel in de Tsjechische variant in 1980, maar eigenlijk gebruikte hij voor die tijd al altijd zijn Tsjechische naam.

 

Vojta Náprstek

Zijn moeder, Anna Fingerhut-Náprstková, was een nationalistische zakenvrouw die een brouwerij/stokerij runde, en daarbij nog een herberg genaamd: ‘U Halánků’, gastvrij voor ontluikende nationalistische organisaties. Vojtech, een uitgesproken nationalist, werd nauwlettend in de gaten gehouden door de Habsburgse politie. Na de revolutie van 1848 (reeks opstanden die zich in grote delen van Europa voordeden met als doel o.a. de instelling van een liberaal politiek systeem) verruilde Vojta Europa voor De Verenigde Staten (Milwaukee, Wisconsin) voor ongeveer 10 jaar, en maakte daar ook zijn studie Rechten af.

Vojta (rechts) met zijn moeder Anna en zijn broer Ferdinand

In 1857 keerde hij terug naar Tsjechië en pakte zijn politieke activiteiten weer op. Zijn toespraken en presentaties die hij vervolgens in Praag hield, over het opkomende feminisme in Amerika, en de activiteiten die vrouwen in Amerika hadden opgericht, trokken veel aandacht. Rond 1864 organiseerde hij een tentoonstelling van Amerikaanse naaimachines (tot die tijd onbekend in Praag) met demonstraties over hoe deze machines te gebruiken. De Tsjechische vrouwen vonden het prachtig!

Welgestelde vrouwen begonnen Vojta Náprstek in zijn villa veelvuldig te bezoeken, en wisselden ideeën met elkaar en Vojta uit. In 1865 werd in Praag uiteindelijk de Americký klub dám opgericht door Vojta, met behulp van  deze welgestelde vrouwen. Het doel van deze organisatie was het bij elkaar brengen en opleiden van (jonge) vrouwen die eerder niet de kans hadden om zichzelf te onderwijzen of deel te nemen in gezamenlijke activiteiten ten gunste van hun verdere ontwikkeling. In die tijd was er nog geen organisatie of instelling die vrouwen accepteerde voor een hogere opleiding. De eerste middelbare school voor jonge vrouwen werd pas veel later in Praag gevestigd.

De eerste bijeenkomsten werden gehouden bij de eerder genoemde herberg van Vojta’s moeder: ‘U Halánků’. De club bood lezingen aan over vraagstukken over de emancipatie van vrouwen, astronomie, geneeskunde en medicijnen, biologie, filosofie, literatuur, geschiedenis en vele andere onderwerpen. De leden mochten ook gebruik maken van Náprsteks bibliotheek met boeken geschreven in het Tsjechisch, maar ook in het Engels en in andere buitenlandse talen. De lezingen waren gratis en werden gegeven op de zondagochtend. Mannen mochten wel komen luisteren maar slechts vanuit de lobby (waarschijnlijk hoorde ze vanuit daar niet bijster veel, en dat was waarschijnlijk ook de opzet).

The American Ladies' Club

Americký klub dám

Vojta pleitte er niet voor dat vrouwen het huishouden en het zorgen voor hun mannen maar moesten verwaarlozen, hij stelde juist dat vrouwen zoveel mogelijk moderne huishoudapparaten moesten gebruiken (zoals de naaimachine die hij introduceerde aan de Tsjechische vrouwen) voor hun dagelijkse huishoudelijke taken, zodat ze genoeg tijd over zouden hebben voor hun onderwijs. Vojta begreep het principe van timemanagement al erg goed in die tijd.

De autoriteiten stelden zich in het begin een beetje negatief en achterdochtig op jegens de vrouwenclub. Het was in die tijd erg vreemd in Praag dat vrouwen massaal bijeenkwamen in het privéverblijf van een mannelijke vrijgezel….  De club mocht zich voortaan niet meer profileren als een burgerlijke organisatie maar slechts  als een ‘prive-club’. Inhoudelijk hebben de autoriteiten daar weinig mee bereikt, de club bleef groeien en na enige tijd was de club niet alleen meer voor vrouwen van goede afkomst bestemd, maar ook voor vrouwen uit de arbeidersklasse. Vrouwen begonnen zichzelf  dankzij de club steeds meer als een volwaardig lid van de samenleving te zien.

De gemeenschap veranderde  na verloop van tijd van mening. In de jaren 70 van de 19e eeuw groeide het nationalisme in Tsjechië aanzienlijk. Tsjechië maakte in die tijd deel uit van het Oostenrijks-Hongaarse rijk,  en de mannelijke Tsjechische gemeenschap wist dat onafhankelijkheid eerder te bereiken was als ook hun vrouwen actieve ondersteuning konden bieden. Dit kon makkelijker als ze meer kennis hadden dan alleen de kennis van het huishouden. Daarnaast bood de vrouwenclub na de Duitse Oorlog van 1866 veel  hulp aan de gewonden van die oorlog. Dit kon de gemeenschap ook erg waarderen. De club kreeg nu erkenning en werd officieel geaccepteerd door de Praagse autoriteiten.

De leden van de club deden naast het harde studeren ook veel vrijwilligerswerk; ze organiseerden school-excursies voor jonge schoolgaande kinderen tijdens welke ze de kinderen liedjes leerden zingen, spelletjes met ze speelden en ze kennis lieten maken met nieuwe sporten, zoals badminton. De vrouwen hielpen ook mensen met een handicap met het re-integreren in de samenleving, en versierden verschillende ziekenhuizen en instellingen tijdens de feestdagen.

De club was actief tot 1948. Na de Februari revolutie, (waarna de communisten aan de macht kwamen) werden veel van dit soort verenigingen afgeschaft door de communisten, en dit was helaas ook het ongelukkige lot van de Americký klub dám. De club is wel weer nieuw leven ingeblazen in 1996 door een groep nieuwe dames. Deze nieuwe lichting van honderden vrouwen organiseert tegenwoordig voornamelijk bijeenkomsten en programma’s in het Náprstek Museum.

Ook nog interessant om te weten:

De naam van de club

De club werd de ‘American Ladies’ Club’  genoemd omdat Vojta  en de vrouwen een naam wilden die synoniem was voor het woord ‘modern’ (Amerika werd in die tijd als modern beschouwd) maar had verder geen geografische bedoeling. Het was synoniem voor ‘nieuw’, ‘vooruitgang’, de club presenteerde de nieuwste wetenschappelijke informatie aan haar leden en gebruikte moderne organisatorische methoden.

The women’s advocate

De oprichting van deze club, evenals zijn openbare pleidooien voor vrouwen-kiesrecht in 1887, leverden Náprstek de bijnaam: ‘the women’s advocate’ op.

Bronnen:

http://www.radio.cz/en/section/special/a-brave-few-women-the-forgotten-legacy-of-the-american-ladies-club-in-prague

http://en.wikipedia.org/wiki/Vojt%C4%9Bch_N%C3%A1prstek

http://calmarchive.londonmet.ac.uk/DServe/dserve.exe?dsqIni=Dserve.ini&dsqApp=Archive&dsqDb=Persons&dsqSearch=Code==%27NA1681%27&dsqCmd=Show.tcl

http://nl.wikipedia.org/wiki/Revolutiejaar_1848#De_Habsburgse_landen

College van 02-10-2013 van  Magda van Duijkeren.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s