Fundamentalist of idealist? Alija Izetbegovic

Fundamentalist of idealist? Alija Izetbegović

‘Mir je šansa za Bosnu. Ovo jeste mir bez istine i pravde, ali umjesto da se pitamo kako je takav mir moguć, umjesto da se uzalud mućimo nad tim pitanjem, nastavimo da radimo na najbolji naćin. Priredili smo svijetu ćudo bosanskog otpora, priredimo mu ćudo bosanskog mira. Dolazi vrijeme školovanja i obnove. Oni su imali više topova i tenkova. Mi smo imali više duha i hrabrosti. Kada topovi zašute, naša prednost bit će oćigledna’.

Izetbegović ’95, govori, pisma, intervjui, p. 186

Alija Izetbegović, geboren op 8 augustus 1925 in Bosanski Šamac, was een Bosnisch politicus. Alija groeide op in een islamitisch (Bosniak) gezin. Hij studeerde rechten aan de Universiteit van Sarajevo, waar hij in 1956 afstudeerde in twee jaar tijd in plaats van de gebruikelijke vier jaar. Het merendeel van zijn leven was hij actief als advocaat.

Tijdens het bewind van Tito werd Izetbegović meerdere keren gevangen gezet, door wat de communisten wijten aan zijn ‘pan-islamitsche’ activiteiten, waaronder lid zijn van de beweging ‘Mladi Muslimani’, (Jonge Moslims), die gezien worden als moslim nationalisten. Voor deelname aan de beweging werd hij veroordeeld tot een straf van drie jaar. De beweging werd opgeheven, en na zijn vrijlating uit de gevangenis zal Alija nog veertig jaar in de gaten worden gehouden door de autoriteiten. Tito’s beleid stond erom bekend nationalisme en uiting van religie zoveel mogelijk de kop in te drukken, met name in Bosnië, waar drie etniciteiten samenleefden.

Izetbegović schrijft een aantal boeken, waaronder ‘Islam between East and West’ en ‘Islamic Declaration’. Het laatste boek zal hem in het jaar 1983 wederom in de gevangenis doen belanden, omdat het volgens de communisten een publieke aanval is op het socialistische systeem in Joegoslavië. Het boekwerk was echter een essay, met slechts een licht gezette politieke toon. Izetbegović wordt met nog twaalf anderen veroordeeld tot dertien jaar cel. Hij komt echter al in november 1988 vrij. Tijdens zijn vijf jaar gevangenschap schrijft hij veel in zijn cel. De brieven, anekdotes en aantekeningen worden gebundeld en als boek gedrukt, wat onder de naam ‘Notes from prison’ zal verschijnen.

Twee jaar na zijn vrijlating, in 1990, wordt Izetbegovic leider van de politieke partij SDA (Stranka Demokratske Akcije) en tevens president van Bosnië en Herzegovina. De enorme ommekeer in zijn carrière (van advocatuur naar politiek), verbaast hemzelf ook enigszins. In een toespraak laat Izetbegović dan ook weten dat ‘de mens belangrijke persoonlijke kwesties niet zelf in de hand heeft, laat staan dat de mens gebeurtenissen in het universum kan controleren’. Deze gedachtegang wordt dan ook de hoeksteen van zijn politieke beleidvoering. Izetbegović is een vrome moslim, die gelooft dat God de man van de geschiedenis is, dat God geschiedenis maakt. Izetbegović geeft aan dat men de geschiedenis niet in de hand heeft, maar dat men niet moet gaan zitten afwachten tot de geschiedenis wordt geschreven. Hij bedoelt hiermee dat mensen actief moeten zijn, moeten vechten of zich verzetten tegen hen opgelegde dingen. Deze uitspraak betrekt hij in een toespraak die hij houdt voor de aanhangers van de SDA. Dit citaat had vooral betrekking op het dan uiteenvallen van Joegoslavië.

De SDA wordt de grootste partij in Bosnië en Herzegovina, en door openlijk voor zijn geloof uit te komen, beschuldigen Servische en Kroatische nationalisten Izetbegović ervan een islamitische staat te willen stichten in Bosnië en Herzegovina. Zij zien hem als een moslim fundamentalist en vergelijken zijn boek ‘Islamic Declaration’ als ‘Mein Kampf’ van Hitler. Gezien moslims in de meerderheid zijn in het land (dan 44,3 procent), vrezen zij onder een islamitisch bewind te moeten leven. Tijdens een bijeenkomst tussen de leiders van de politieke partijen in oktober 1991, krijgen Izetbegoviċć en Karadžić (SDS) een hevige discussie over een eventuele oorlog. Karadžić wil Izetbegović op de ‘gevaren’ voor de moslim bevolking bij een onafhankelijkheidsverklaring wijzen, waarop Izetbegović hem tegenspreekt. (http://www.youtube.com/watch?v=wILBMsRlSXQ)

Tussen 29 februari en 1 maart 1992 werd er een referendum over onafhankelijkheid van Bosnië gehouden. Zowel Izetbegović als het volk (merendeel Servische Bosniërs uitgesloten) zaten niet te wachten op dominantie van Servië. Met 99,7 procent stemmen vóór de afscheiding van Joegoslavië was het duidelijk. De stemmen kwamen vooral van Bosniakken en Bosnische Kroaten. Bosnië roept de onafhankelijkheid uit, maar als tegenreactie boycotten de Serviërs het referendum en roepen ze de Servische Republiek uit. Voordat het referendum dat in Bosnië werd gehouden, werd de aanval door de Serviërs eerst op Kroatië en Slovenië geopend. Slovenië werd snel opgegeven door Belgrado, Kroatië daarentegen kreeg het zwaarder te verduren, gezien er vele Servische Kroaten in gebieden als bijvoorbeeld Vukovar woonden, waren de gevechten daar aanzienlijk heviger en bloediger.

In de dagen van het referendum waren de spanningen in Bosnië en Herzegovina inmiddels ook hevig voelbaar. De drie voornaamste partijen in het land (SDA, SDS en HDZ) werkten elkaar met toenemende kracht tegen en wilden niks van elkaar aannemen. Al snel werd Sarajevo belegerd, en omringd door het Servische leger, dat zich in de hoge bergen rondom Sarajevo schuil hield.

Alija Izetbegović, de man die geen oorlog heeft gewild en niet oorlogszuchtig was, word gedwongen een leger op te trommelen voor een land dat zich net onafhankelijk heeft uitgeroepen. Een lastige taak, gezien niemand van de regering en de bevolking ooit gerekend had op een oorlog. Armija BiH, een leger dat nooit de getale van het Servische leger (paramilitairen, criminelen, hooligans, enkele soldaten) zal bereiken, probeert desondanks onder leiding van Izetbegović het land te verdedigen.  Met veel tegenslagen, maar soms ook met overwinning, word er oorlog gevoerd in een republiek van het ooit zo mooie en machtige Joegoslavië. De oorlog neemt steeds bloedigere vormen aan, inmenging en vredesvoorstellen van de internationale gemeenschap halen niks uit. Izetbegović, die niets liever wou dan een onafhankelijke staat, waarin drie etnische groepen, net als in Joegoslavië, vredig zouden samenleven, ziet het land uiteen gescheurd worden. Hij probeert met man en macht te voorkomen dat Bosnië in delen word opgedeeld, hoeveel aanbiedingen hij ook krijgt van zowel Tudjman als Milosević. In de drie jaar dat de oorlog duurt, slaan talloze mensen gedwongen op de vlucht en vele verliezen het leven tijdens deze oorlog. Wanneer onder het oog van de wereldbevolking en de internationale gemeenschap ruim 8000 moslim mannen in Srebrenica worden vermoord, grijpt de gemeenschap eindelijk in en komt de oorlog in november 1995 aan zijn eind. In Parijs wordt het Dayton akkoord ondertekend door de drie presidenten van de betrokken landen – Milosevic van Servië, Tudjman van Kroatië en Izetbegovic van Bosnië.

Zoals al eerder genoemd, droomde Izetbegović van een Bosnië, onafhankelijk van de voormalig Joegoslavische grootmachten, waarin volkeren met verschillende geloven en culturen, doch zoveel overeenkomsten, vredig samen zouden leven. Helaas heeft dit niet zo mogen zijn. Hoewel het nog altijd Bosnië en Herzegovina is, is 49 procent van het land omgedoopt tot de Servische Republiek. Tot op heden is de spanning tussen de volken voelbaar.

Voor sommigen was, is en blijft Izetbegović een fundamentalist, die van Bosnie een islamitische staat heeft willen maken. Voor velen is hij een idealist en nationale held, omdat hij met de beste bedoelingen een staat probeerde te leiden, en te verdedigen tegen de machtige Joegoslavische agressie.

Izetbegović komt in 2003 ten val, en loopt hierdoor verwondingen op waaraan hij komt te overlijden. Hij sterft op 19 oktober 2003, op 78 jarige leeftijd.

Bronnen

Ingrao, Charles & Emmert, A. Thomas; Confronthing the Yugoslav Controversies, p. 91

Little, Allan & Silber, Laura; Yugoslavia, death of a nation, p. 205, p. 208, p. 212-213

Documentaire ‘Deed above death’, http://www.youtube.com/watch?=3gIxEVxKRrI

Alija Izetbegović, http://nl.wikipedia.org/wiki/Alija_Izetbegovi%C4%87

Bosnische burgeroorlog, http://nl.wikipedia.org/wiki/Bosnische_Burgeroorlog

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s