Het Zwanenmeer als propaganda

Het zwanenmeer: een van de grootste en bekendste klassieke balletten. Het wordt sinds 1895 wereldwijd opgevoerd en weet met haar geweldige, meeslepende muziek en choreografie nog steeds vele harten te raken. Het draagt herkenbare thema’s in zich zoals de strijd tussen goed en kwaad, het dilemma van de juiste keuzes maken, de breekbaarheid van liefde maar ook verraad en bedrog. Tsjaikovski’s eerste versie van het ballet die hij in 1877 voor het Bolshoi Theater in Moskou componeerde was absoluut geen succes. Het verdween al snel van de planken, maar keerde in 1894 in opdracht van het tsaristische hof in Sint Petersburg terug in het theater. Marius Petipa maakte samen met Lev Ivanov een nieuwe choreografie voor het keizerlijk Marijinski Ballet die tot op de dag van vandaag door wordt opgevoerd. [1]

Niet alleen aan het hof van de tsaar was het zwanenmeer een succes, ook de leiders van de Sovjet Unie bezochten de voorstelling graag. Het bezoeken van balletvoorstellingen, wat voor 1917 alleen was voorbehouden aan de elite, werd geleidelijk een vrijetijdsbesteding voor de massa.[2] Toch komt hier de vraag op: waarom kon een kunstvorm die haar ontstaansgeschiedenis kent aan het hof van vorsten, waar een strikte hierarchie heerst tussen solist en corps de ballet maar ook tussen man en vrouw , waar het spirituele en bovennatuurlijke verheerlijkt worden zo populair zijn in een socialistische staat? Een antwoord hierop is te vinden in de verschillende interpretaties die het ballet kent, maar ook heel simpel in de persoonlijke voorkeuren van politiek leiders. Zo stond Stalin erom bekend een groot liefhebber te zijn van het ballet.[3] Opvallend is wel dat Lenin de enige leider in de Sovjet geschiedenis was die het ballet afkeurde; volgens hem was het een verheerlijking van de bourgeoisie en verzwakte het de arbeid en het denken. Maar onder Stalin genoot Tjsaikovki’s zwanenmeer echter een groots aanzien; het Kremlin wist het ballet van cultureel naar politiek icoon van het land om te buigen. Tijdens de tweede wereldoorlog werd het ballet 150 keer opgevoerd, ook al vielen de bommen voor het theater. Dat de staat het ballet eigenlijk interpreteerde als communistische propaganda maakte voor het publiek niet zo veel uit; zij genoten van een avondje naar het theater en zelden was een voorstelling niet uitverkocht. Niet alleen het volk, ook internationale ambassadeurs en belangrijke gasten kregen de voorstelling te zien.[4]

Waar tijdens de romantiek het bovennatuurlijke en spirituele in het ballet bewonderd werden, konden de Sovjet autoriteiten zich goed vinden in de onmogelijkheid van ontsnapping aan het lot. Prins Siegfried probeert het lot van de zwanenprinses Odette om te buigen door haar zijn liefde te verklaren, waardoor zij weer mens kan zijn en ze samen kunnen ontsnappen aan de almachtige tovenaar. Siegfried wordt echter misleidt door de sluwe zwarte zwaan Odille, waarna Odette moet sterven; wanhopig volgt Siegfried haar de dood in. Hieruit kan opgemaakt worden dat zij die aan het almachtige plan van de tovenaar/de staat proberen te ontsnappen, hierin hun eigen ongeluk zullen vinden.[5] Daarnaast is de productie groots opgezet en de muziek zeer meeslepend en slim gecomponeerd, wat het interessant houdt en een overweldigende indruk achterlaat op een ieder die het stuk ziet. Waarschijnlijk bleef alleen deze overweldigende indruk achter op de gewone bezoekers maar ook internationale gasten; niet zozeer de communistische propaganda die het ballet voor de autoriteiten rechtvaardigde om te bezoeken. Het toont hoe tijdloos het stuk is, aangezien iedere generatie er een eigen interpretatie aan kan geven; spiritueel, politiek of gewoon vermaak.

 

Bronnen

– Het Nationale Ballet. Programma Het Zwanenmeer, maart 2012

– Homans, Jennifer. Swan lake and Stalin. The New Republic, 2005

– Norman, Bertrand. Documentaire ‘ Ballerina: an intimite portrait of five ballerinas from the Kirov’. Adesif Productions & Les films du Tamarin
http://www.youtube.com/watch?v=AXSqObTHvEs
[laatst gezien op 10 oktober 2013]

www.britannica.com: Russian Ballet in the Soviet-era
http://www.britannica.com/EBchecked/topic/50559/ballet/281382/Russian-ballet-in-the-Soviet-era
[laatst gezien op 10 oktober 2013]

www.pravda.ru: USSR’s political icon, Swan Lake ballet, prepares to celebrate 130 years
http://english.pravda.ru/history/22-02-2007/87687-swan_lake-0/
[laatst gezien op 10 oktober 2013]


[1]  Programmaboekje Het Zwanenmeer

[2]  Documentaire Ballerina; introductie

[3]  Britannica.com

[4]  Pravda.ru

[5]  Homans 2005

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s