Het onsterfelijkheidsideaal in de Sovjet tijd

Het onsterfelijkheidsideaal in de Sovjet tijd

 “Communisme is geen machine die een oneindige verscheidenheid aan goederen levert (…) Het is de overwinning op de dood. De sovjetfuturologie en het technocratische sovjetdenken bezat een pathos dat volledig was gericht op de schepping van een wondermiddel om onsterfelijk te worden.”1

                                                                                                                -Alexander Prochanov

Dat het communistische systeem niet gericht was om massaal de wereldeconomie over te nemen met kwalitatieve goederen wisten we wel al, maar dat het intensief gericht was om de dood te overwinnen wellicht niet. Lenin, Stalin en de Godbouwers staan centraal in deze blog, waarin ik eerst het idee van de Godbouwers zal uitleggen.

De Godbouwers waren een soort occulte mysteriecultus ( in een tijd dat geloof geen troost meer kon bieden voor de dood) met grootse interesse in de wetenschap: “Het psychisch onderzoek was een nieuwe wetenschap die verborgen menselijke vermogens onthulde. Dit beeld van wetenschap als een soort magie oefende grote aantrekkingskracht uit op de bolsjewistische Godbouwers”2De voornaamste mensen uit deze groep waren Krasin, Gorki, Loenatsjarski en Bechterev. In het begin van de Sovjet-Unie hadden zij radicale ideeën over onsterfelijkheid en vonden dat een ware revolutionair moest pogen om de dood te overwinnen. Dit zou mogelijk worden door de steeds geavanceerdere technologie.
  De meesten leden zeiden dat ze een aanhanger waren van Darwin, die het idee van natuurlijke selectie had beschreven, maar ze konden de wereld die Darwin had geschapen niet aanvaarden. Een compromis kwam met Lamarck, die een soort vooruitgang in de natuurlijke selectie bracht. In de theorie van Lamarck is de mens niet zomaar een toeval van het lot dat gedoemd is uit te sterven, maar kan een soort vooruitgang boeken; en dat was net wat de Sovjet leiders wilden. Samen met Lenin, maar vooral ook met Stalin en de dictator van de Sovjetwetenschap Trofim Lysenko waren ze van mening dat er een nieuw wereld gemodelleerd moest worden naar de mening van de menselijke wil. Dit kwam er in de vorm van een socialistische staat dat klaar moest worden gemaakt voor een nieuw mensdom, een onsterfelijke.

Ook de schrijver Gorki deelde deze hoop, maar zo zei hij : “Er was alleen kans van welslagen, geloofde hij, als wetenschappers niet werden beperkt door verouderde moraalsystemen.”3 Kenmerkend voor de overtuiging die de Godbouwers hadden in de nieuwe samenleving is de slogan van Gorki in 1930 in de Pravda : “ Als een vijand zich niet overgeeft, moet hij worden uitgeroeid.”4 De naturalistische schrijver John Gray noemt het bolsjewisme een vorm van gnosticisme, waarin het idee centraal staat dat je het aardse lichaam kan verlaten voor een onstoffelijk rijk. Konstantin Tsjolkovski deelde deze mening in enig opzicht. Deze raketontwerper dacht dat de mens onsterfelijkheid zou bereiken in de ether: “De verovering van het luchtruim zal worden gevolgd door de verovering van de etherische ruimte. Zal dan het schepsel van de lucht niet veranderen in een etherschepsel? Deze schepsels zullen geboren burgers zijn van de ether, van pure zonneschijn en de grenzeloze uitgestrektheid van de kosmos (…) Bijgevolg zullen leven, rede en vervolmaking van de mensheid geen einde kennen. Haar vooruitgang zal eeuwig zijn. En als dat zo is, kan niemand er meer aan twijfelen dat onsterfelijkheid is bereikt.”5

Het enige probleem in de sovjet tijd was dat de burger ook moest instemmen met het idee van dematerialisatie, hetgeen natuurlijk niet altijd gebeurde. De gevolgen, met Gorki’s standpunt in het achterhoofd gehouden,  van de collectivisatie van de landbouw, afgezien van de meteen doodgeschoten boeren, waren niet te overzien. Samen met de ontelbare geëxecuteerde tegenstanders van het bolsjewisme was het een doodsfabriek geworden, die paradoxaal genoeg op zoek was naar onsterfelijkheid. “Ontelbare mensen moesten sterven opdat een nieuw mensdom van de dood verlost zou zijn.”6

Een typerend voorbeeld uit die tijd is de conservatie van Lenins lijk. Krasin deelde het inzicht van Federov dat de mens de plicht had tegenover de mensheid van het verleden om ze, als de wetenschap gereed was, ze weer tot leven te wekken. Krasin  geloofde in cryogene wederopstanding en daarvoor werd het lijk van Lenin keer op keer gebalsemd en verhuisd. Het mausoleum voor Lenin, met ontwerper Malevitsj, was een aparte versmelting van occultisme en architectuur. Het bouwwerk bestond uit drie kubussen. Als verering hadden veel mensen op kantoren en ook thuis, al dan niet door de staat gedistribueerd, een kubus in hun Leninhoekjes7 .  De Godbouwers waren er zo heilig van overtuigd dat Lenin weer tot leven gemaakt kon worden, dat het lichaam van Lenin bij nadering van de Nazi’s in 1941 werd geëvacueerd uit Moskou naar Tyumen8 , volgens sommige nog eerder dan enig ander levend mens.

Zoals we weten zijn de bolsjewieken er niet in geslaagd om onsterfelijkheid te bereiken. Wel hebben ze een natie ontwricht, in alle mogelijke standen van de maatschappij. En daarvoor sluit ik af met de woorden van John Gray, die het meestal zo scherpzinnig kan verwoorden: “In plaats van de weg naar een onsterfelijk mensdom open te leggen, kon de wetenschap slechts een levenloze pop creëren.”9

Bronnen:

1                     John Gray, 2011, Het onsterfelijkheidscomité (vertaling), Anthos uitgevers, Amsterdam oorspronkelijk The Immortalization Commision , pagina 136

2                     Ibid, pagina 136

3                     Ibid, pagina 138

4                     Ibid, pagina 140

5                     Ibid, pagina 141

6                     Ibid, pagina 170

7                     Richard Overy, The Dictators: Hitler’s Germany and Stalin’s Russia, Old Saybrook: Konecky and Konecky, 2004, pagina 109

8                     Via http://en.wikipedia.org/wiki/Lenin’s_Mausoleum

9                     John Gray, 2011, Het onsterfelijkheidscomité (vertaling), Anthos uitgevers, Amsterdam oorspronkelijk The Immortalization Commision , pagina 156

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s