Pálení čarodějnic: verdrijving van de duisternis

Laatst heb ik de film ‘Kladivo na čarodějnice’ gezien, een indrukwekkende film over de heksenvervolging in de late 17e eeuw in Tsjechië. De heksenvervolging heeft tussen ongeveer 1450 en 1750 grote delen van Europa in zijn greep gehad en vele tienduizenden slachtoffers geëist. De meeste schattingen lopen uiteen van 30.000 tot 60.000 geëxecuteerden. Na het zien van de film was ik benieuwd hoe het zat met de heksenvervolging specifiek in Tsjechië. Waren daar in verhouding veel of weinig executies? Zijn er verschillen op te merken met de vervolgingen in de rest van Europa? Echter, wanneer ik ‘heksenverbranding Tsjechië’ op Google intypte, kreeg ik veel informatie over een jaarlijkse nationale feestdag. Blijkbaar is deze viering een ‘big deal’ in Tsjechië, dus leek het me nog leuker om me daar in te verdiepen! Heeft het iets te maken met de eigenlijke heksenverbrandingen van vroeger? Heeft het een andere betekenis?

Deze nationale feestdag wordt in Tsjechië in de nacht van 30 april gevierd. Overal in het land worden ‘heksen’ verbrand. Deze oude traditie luidt volgens het algemene gedachtegoed het einde van de winter en het begin van de lente in. Een pop van een heks, die het duister van de winter symboliseert, wordt op een brandstapel verbrand.

 

Heksenpoppen die worden verbrand tijdens Pálení čarodějnic

Er bestaan echter ook legendes die een uitgebreidere betekenis aan deze rituele verbrandingen geven:

Terugkerende heksen tijdens Walpurgisnacht

Deze nacht zou eigenlijk ‘Walpurgisnacht’ heten. In de streken rond Vodňany en Zuid Bohemen is het een herdenking aan de vroegere heksensabbat op de vooravond van het naamfeest van de heilige Walpurgis, op 1 mei. Het gebruik is waarschijnlijk in Duitsland ontstaan en wordt al sinds de Kelten gevierd als overwinning van het licht op de duisternis. Het verhaal vertelt dat alle heksen van de aardbol werden verbannen. Volgens het volksgeloof mochten ze gedurende één nacht in het jaar terugkeren voor een heksenfeest op de “Brocken”, de hoogste rots in het Harzgebergte. Om zich tegen deze heksen te beschermen, die tijdens Walpurgisnacht aan mensen, vee en akkers onheil teweeg brachten, plantte men meibomen, zette een bezem buiten en probeerde men met zweepgeklap, kruisen en klokkengelui en met verscheidene vuurhaarden de heksen te verdrijven. De poppen van heksen die tegenwoordig op 30 april verbrandt worden zijn een waarschuwing voor eventuele heksen die nu nog zouden willen terugkeren.

 

Magische nacht voor boze geesten

 Het 2e verhaal vertelt dat deze heksenverbrandingen vallen in de nacht vóór de naamdag van de heiligen Filippus en Jacobus, de nacht van 30 april op 1 mei, één van de magische nachten. Rond middernacht hadden boze geesten uitzonderlijk veel macht, terwijl juist deze nacht ook zeer geschikt was voor het zoeken van schatten. Schatzoekers beschermden zichzelf tegen het kwaad door bloeiende varens, gewijd krijt, een hostie en andere zaken bij zich te hebben. De bevolking geloofde verder, dat er die avond veel heksen door de lucht vlogen, die zich verzamelden voor hun heksensabbat. De heksen smeerden zichzelf in met toverzalfjes, om te kunnen vliegen. Als bescherming tegen de rondvliegende heksen stak de bevolking vuren aan op hoogliggende plaatsen in het landschap.

 

 Deze legendes zijn misschien een beetje in vergetelheid geraakt, maar de gedachtes ervan komen overeen met de huidige viering: De verdrijving van (terugkerende) heksen, het kwaad, de koude winter, opdat het juiste, de voorspoed, de lente kan overwinnen.

De verhalen hebben dus weinig te maken met de eigenlijke heksenverbrandingen van de late middeleeuwen /renaissance. Deze nationale feestdag is dus zeker geen herdenking aan de werkelijk gebeurde inquisitie van ‘heksen’. Interessant hier is wel, dat al sinds het begin der tijden ‘vuur’ als vijand van heksen wordt gezien. Blijkbaar zou vuur het enige middel zijn om de heksen helemaal te kunnen elimineren. In de legendes, en ieder jaar weer op 30 april, worden de heksen met brandende fakkels verdreven. De ‘heksen’ tijdens de echte vervolgingen werden zelf verbrand, dat zou de enige manier zijn om het kwaad uit ze te verdrijven.

Voor degene die de winter juist toejuichen, het niet erg vinden om nog een paar weken met dikke mutsen en sjaals rond te moeten lopen, hoeven tijdens deze viering niet aan de rituele verbrandingen mee te doen om de winter te verdrijven. Tegenwoordig ligt de nadruk meer op lekker veel eten (worstjes in het vuur roosteren), veel pivo (bier) drinken, dansen tot diep in de nacht, en vooral heel veel gezelligheid! Daarnaast wordt er voor de kinderen een lampionnenoptocht georganiseerd, soms begeleid met fanfare. En de vrouwen kunnen op deze  feestdag ook meedoen aan een heuse ‘Miss Witch Verkiezing’ die in het Park Ladronka gehouden.

 Wie verkleed zich het best?

 

Kinderen lopen mee in een lampionnenoptocht op 30 april

Pivo en worstjes!

Bronnen:

http://reizen.nl/?artikel=heksenverbranding-in-praag-nog-altijd-actueel-2

http://nl.wikipedia.org/wiki/Europese_heksenvervolging

http://www.tsjechie.net/forum/index.php?threads/30-april-heksenverbranding-p%C3%A1len%C3%AD-%C4%8Darod%C4%9Bjnic.17361/

http://www.vakantietsjechie.cz/heksenfeest.htm

http://arrangement-in-tsjechie.blogspot.nl/2010/04/heksenverbranding-op-30-april.html

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s