Peter de Grote, leerling van Nederland

Peter I Aleksejevitsj Romanov, beter bekend als Peter de Grote, was van 1682 tot 1725 tsaar van Rusland. Hij had een zekere drang naar avontuur, en nieuwsgierig als hij was naar de werelddelen buiten het uitgestrekte Russische rijk, trok hij tweemaal naar het buitenland. Zijn landgenoten waren erg verbaasd. Nooit eerder had een Russische tsaar in vredestijd naar het buitenland gereisd, alleen wanneer een stad in vijandelijk gebied belegerd diende te worden of om andere militaire redenen (Massie, 2011, blz. 155). In deze perioden heeft hij ook Nederland aangedaan. De eerste reis, van maart 1697 tot augustus 1698, wordt ook wel de periode van het zogenaamde ‘Grote Gezantschap’ genoemd. De tweede keer dat Peter de Grote naar het Westen afreisde, was ongeveer achttien jaar later. Welke verbanden zijn te vinden tussen de twee reizen en in welke opzichten verschilden ze van elkaar? Waarom trok de tsaar naar het buitenland?

De eerste keer dat Peter de Grote een bezoek bracht aan onder andere de Nederlanden, was tijdens zijn eerste grote reis met het Grote Gezantschap. Peter wilde in eerste instantie op deze manier contact leggen met andere landen en bondgenootschappen sluiten voor de strijd tegen de Turken, maar hier slaagde hij niet in (Haegemans, 2013, blz. 13). Hoewel het een goede reden lijkt om een bezoek te brengen aan het buitenland, had hij ook zijn ambassadeurs kunnen sturen en was de aanwezigheid van de tsaar zelf een uitzondering in die tijd (Massie, 2011, blz. 155). Vele speculaties deden de ronde. Sommigen deelden de mening van Voltaire, die er later over schreef: ‘Merely a cloak to allow… the Tsar to get out of his own country and divert a little, and has no other serious purpose’ (Massie, 2011, blz. 156). Anderen dachten dat hij een bezoek wilde brengen aan de tombe van St. Peter in Rome. Kwaadsprekers zeiden dat de tsaar voornamelijk kwam om te spioneren. Destijds was het in Rusland lastig een beeld te vormen van het Westen, nergens was een permanente vertegenwoordiging te vinden en ook de kranten gaven slechts een minimaal beeld (Haegemans, 2013, blz. 13). Dus misschien wilde Peter de grote wel gewoon een reis maken naar de mysterieuze andere kant van de wereld. Maar wellicht is Peter zelf degene die zijn motief kan ophelderen. Voor zijn vertrek, liet hij een boodschap achter met de woorden: ‘I am a pupil and need to be taught.’ (Massie, 2011, blz. 156).

Op het moment van zijn vertrek was Peter 25 jaar oud, en een onervaren leider. Hij wilde incognito-onder zijn schuilnaam Pjortr Michaljov- West-Europa bezoeken en nam een gezantschap met zich mee (Hermitage, datum onbekend). Rusland leek voor het Westen destijds een mysterieuze en donkere plek. De cultuur van iconen, kerkelijke tradities en folklore waren onbekend in Europa. (Massie, 2011, blz. 163) Zo ook de heerser over het grote, oostelijke land. Peter werd niet geheel warm onthaald, hij was een onbekende en er werd spottend en soms zelfs neerbuigend op hem gereageerd. Hij kwam bekend te staan als de ‘tsaar-timmerman door zijn verblijf in verschillende havens waar hij als leerling schepen leerde bouwen .

Dit was geheel in contrast met de manier waarop de Europeanen naar de tsaar keken tijdens zijn tweede reis. Inmiddels had Peter de Grote de machtige koning van Zweden in 1709 verslagen, en was heerser geworden over een groot stuk land en stichter van een nieuwe hoofdstad (Massie, 2013, blz. 166). Op 7 februari 1716 vertrok de Russische tsaar van Sint-Petersburg naar Kopenhagen, waar hij op 17 juli aankwam met zijn vloot. Rusland had samen met Engeland en Denemarken het plan om door middel van een gezamenlijke invasie Karel XII van Zweden op eigen grondgebied te verslaan. In september krabbelde Denemarken terug, en werd het plan afgelast. Peter de Grote besloot om nog niet terug te keren naar Rusland,  maar een tweede reis te ondernemen naar onder andere de Nederlanden.

Zijn reis zou in totaal ongeveer anderhalf jaar duren. Hij trok via Lübeck, Travemünde, Schwerin, Hamburg en Bremen naar Nederland. Hier verbleef hij, gedeeltelijk samen met zijn vrouw Catherina, in verschillende steden als Amsterdam, Delft, Rotterdam en Zaandam tot  begin april. Toen vertrok hij om verder richting Frankrijk af te reizen. Deze tweede reis van de inmiddels volwassen geworden Russische tsaar, betrof net als de eerste reis, deels een politiek-militair doel. De oorlog met Zweden sleepte zich voort, en Peter wilde in samenwerking met een bondgenoot daar een einde aan maken. Peter had zijn zinnen gezet op het machtige Frankrijk. In tegenstelling tot zijn eerste poging allianties te sluiten, lukte het dit keer wel de steun van Frankrijk te verkrijgen. Na de onderhandelingen begon de terugreis naar Rusland, dit keer via Duits gebied (Haegemans, 2013, blz. 10).

Naast het politieke doel van beide reizen, is nog een vergelijking te trekken. Beide keren nam Peter een aantal agenten mee die voor hem specialisten wierven. Architecten, scheepsbouwers, kunstenaars en ingenieurs zouden later in opdracht van de tsaar Rusland helpen ontwikkelen (Haegemans, 2013, blz. 14).

Kortom, Peter was een leergierige en intelligente heerser. Hij nam een voorbeeld aan het ontwikkelde West-Europa en deed hier zijn voordeel mee. Ook zijn eigen interesse in de scheepsbouw werd gevoed door zijn bezoek aan verschillende grote havens (Kersting, 2013). Wel was de tsaar duidelijk meer ontwikkeld en had veel meer aanzien tijdens zijn tweede reis. Mede daarom had de tweede en tevens laatste reis een andere invulling (Haegemans, 2013, blz. 11); hij kon het zich niet meer veroorloven om als leerling aan de slag te gaan op  een scheepswerf. Onveranderd was ook zijn eigengereidheid, en een afkeer van het protocol. Dit zorgde veelal voor hoofdpijn bij zijn stijvere gastheren (Kersting, 2013).

 

Bibliografie

Haegemans, E., De tsaar van Groot Rusland in de Republiek. De tweede reis van Peter de Grote naar Nederland (1716-1717). Groningen/Antwerpen: INOS/Benerus, 2013.

Hermitage Amsterdam. “Peter de Grote in Holland”. http://www.hermitage.nl/nl/st-petersburg_en_rusland/nederland_rusland_en_st-petersburg/peter_de_grote_in_holland.htm, geraadpleegd op 14-09-2014.

Kersting, G., “Het Nederlands van Peter de Grote” (versie 18 december 2013), http://www.geschiedenisbeleven.nl/het-nederlands-van-peter-de-grote/, geraadpleegd op 14-09-2014.

Massie, R.K., Peter the Great. His life and world. New York: Random House Publishing Group, 2011.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s