Urbanisatie en haar gevolg op de ruimtelijke ordening in Rusland

Van uitgestrekte toendra’s tot oneindige gebergten, en van grote meren tot gigantische steden. In de laatste eeuw is er weinig veranderd wanneer men kijkt naar de ruim 17 miljoen vierkante kilometer aan oppervlakte die Rusland beslaat. Maar schijn bedriegt. Wanneer men inzoomt op de stedelijke gebieden is er namelijk niets minder waar. Net als in vele andere landen is het percentage aan mensen die van het platteland naar de stad zijn getrokken flink toegenomen. Dit proces wordt urbanisatie genoemd. Ieder land ging anders met dit proces om. Maar hoe zit het met de urbanisatie in Rusland? En wat voor gevolgen heeft dit tot op heden voor de Russische planning van de ruimtelijke ordening?

Beroemd socioloog en demograaf Kingsley Davis omschreef urbanisatie als “Increase in the portion of a population that is urban as opposed to rural” (LeGates & Stout, 2007. blz. 17). Kortom, een blik op de rurale gebieden is essentieel om de demografie van steden te begrijpen. De demografie van Rusland is sowieso al erg bijzonder. Zo is het één van de weinige landen in de laatste 25 jaar waar geen sprake is geweest van een bevolkingstoename, maar juist van een afname. Rusland telde afgelopen jaar 142,5 miljoen inwoners, daar waar dit rond de val van de Sovjet Unie nog rond de 149 miljoen inwoners lag (CIA, 2014).

De bevolkingsafname in Rusland zegt echter niets over de urbanisatie. Sterker nog, als men de grootste stad van Rusland, Moskou, als voorbeeld neemt, wordt duidelijk dat er in Rusland sprake is van een flinke urbanisatiegraad. Tot op heden groeit Moskou nog steeds in een bizar tempo en woont ondertussen bijna 13% van de Russische bevolking in de hoofdstad (Becker, 2012. blz. 15). Dit heeft natuurlijk ook een keerzijde waar Davis aan refereerde. In Rusland zijn er ondertussen 19.000 compleet verlaten dorpen. Hiervoor zijn allerlei verklaringen te geven zoals een hoog sterftecijfer, maar de grootste oorzaak is migratie.

Dit is niet een proces dat pas de laatste decennia is gaan opspelen. Binnenlandse – vooral interregionale – migratie is een kernbegrip in de recente Russische geschiedenis. Al enkele eeuwen geleden zette dit proces voet aan de grond door onder andere de industriële revolutie. Toen in de jaren 20 van de 20e eeuw de Russische urbanisatie begon te pieken, deed een van de belangrijkste planconcepten uit de planologie haar intrede: het microdistrict. Dit was het grote Russische antwoord voor het proces van urbanisatie. Dit hield in dat er in stedelijke gebieden grote woondistricten gebouwd werden, waar zoveel mogelijk mensen in konden wonen. Open ruimtes, groene stroken, winkels en scholen zijn ook essentieel bij het beschrijven van een microdistrict. Dus een efficiënt cluster van voorzieningen en kwaliteit voor de normale bevolking, op zo min mogelijk kostbare stedelijke grond.

Een mooie theorie om zoveel mogelijk mensen een zo hoog mogelijke levenskwaliteit te garanderen. In de praktijk pakte dit echter anders uit. Toen dit planconcept net uit de startblokken kwam, werd het zorgvuldig tot uitvoering gebracht en stond de uitvoering nog dicht op de theorie. In de jaren 30 werd echter de vraag naar huizen gigantisch om vervolgens in de jaren 40 te leiden tot een groot gebrek aan huisvesting voor de Russische arbeiders. Daarom werd in de jaren 50 de theorie aangepast om nog meer mensen te kunnen huisvesten op minder grond, en werden de mooie plannen van 30 jaar eerder niet meer al te nauw genomen. De wooncomplexen werden groter, hoger en simpeler. De ene flat nog groter dan de andere, en allemaal zo goedkoop mogelijk gebouwd. Het gevolg: het Moskou dat eens bekend stond om zijn prachtige kathedralen stond binnen een mum van tijd bekend om grote grauwe flats. Afschuwelijk, volgens sommigen. Praktisch, volgens anderen.

Nu zijn we aangekomen in een nieuwe eeuw. In Moskou staan de torenhoge grauwe woonblokken van de Sovjetperiode in dezelfde stad als waar de moderne en futuristische hoogbouw grenst aan klassieke kunstwerken als de Basiliuskathedraal en het Bolsjojtheater. Net als in andere steden, zoals Sint Petersburg en Ekaterinenburg, is alles in Moskou versmolten tot een mengelmoes van verschillende periodes in de Russische geschiedenis. Maar dat niet alleen. Wanneer men deze verschillende lagen in de moderne Russische stad goed bekijkt, komt men tot de conclusie dat deze stad een gigantische lading aan demografische geschiedenis bij zich draagt. Het vertelt ons het verhaal van het huidige Rusland en haar bewoners.

caric3

Bronnen:

LeGates, Richard & Stout, Frederic. “The City Reader” 4th Edition (2007), blz. 13-17.

Becker, Charles et al. “Russian urbanization and changing spatial structure in the Soviet and post-Soviet eras” (2012)

https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2119.html

Residential estates (foto):
http://www.residentialestates .ru/assets/galleries/120/caric3.jpg

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s