De Kozakkenopstand – het begin van de grote verliezen van de Poolse Adelsrepubliek

Kozakken vormden een gemeenschap van mensen, die aan de benedenlopen van de grote Oekraïense rivieren op de Dzikie Pola (de Woeste Velden) leefden en zich door hun onafhankelijke levenswijze, sociale samenstelling en militaire vaardigheden onderscheidden. Kozakken kwamen onder de leiding van Bohdan Chmielnicki in 1648 in opstand tegen het Pools-Litouwse Gemenebest, wat op termijn ertoe leidde dat Polen een groot deel van de Oekraïne heeft verloren.

Één van de belangrijkste oorzaken van de Chmielnitski-opstand lag in de sociale sfeer. De Pools-Litouwse magnaten probeerden vanaf het begin van de 17de eeuw hun controle over de kozakken te vergroten en de kozakken onder hun macht als horigen te plaatsen. Een andere oorzak lag in de kerkelijke sfeer; de meeste kozakken waren orthodox, terwijl de Poolse edelen voornamelijk katholiek waren. Tenslotte waren de kozakken een aparte (niet-gepoloniseerde) ethnische groep, die niet in de sociale structuur van het Gemenebest paste en hun -aan de krijgskunst ontleende- identiteit wilde bewaren. Maar de concrete aanleiding voor de kozakken om in opstand te komen was een grote teleurstelling toen de voorstellen van de toenmalige koning Władysław IV Waza voor een Ottomaanse veldtocht en de toekenning van nieuwe privileges aan de kozakken, door de Sejm werden afgewezen.

Chmielnitski, die een verbond sloot met krimtataren, boekte in het eerste jaar van de opstand veel belangrijke overwinningen; hij versloeg de Poolse troepen bij Żółte Wody (de Gele Waters), Korsuń en Piławce. Na de mislukte belegering van Zbaraż (verdedigd door Jeremi Wiśniowiecki) werd in 1949 (tijdelijk) vrede gesloten, maar in 1651 kwam het weer tot een militaire confrontatie. De troepen van Chmielnitski (verraden door de krimtataren, hun voormalige bondgenoten) leden in 1651 een zware nederlaag in de slag bij Beresteczko. Een jaar later werden de troepen van de Poolse koning Jan II Kazimierz Waza (de opvolger van Władysław IV Waza) door de kozakken in de slag bij Batoh verslagen. Het is de kozakken inmiddels duidelijk geworden dat zij niet zelfstandig tot een volledige overwinning over Polen konden komen. Chmielnitski wendde zich derhalve tot Moskou en stelde zich in 1654 onder bescherming van de Russische tsaar. Het in Perejaslaw gesloten verdrag tussen de kozakken en Rusland resulteerde in de Pools-Russische oorlog en leidde uiteindelijk tot de verdeling van de Oekraïne tussen Polen en Rusland. Polen heeft een groot deel van de Oekraïne voor altijd verloren.

Bronnen:

Vos, L. & Goddeeris, I. 2011 Een geschiedenis van Polen, De strijd van de witte adelaar. Uitgeverij Acco
Besala, J. Najwazniejse wydarzenia w historii Polski. Uitgeverij Podsiedlik-Raniowski i spółka
Cursus materiaal Pools (Geschiednis en cultuur van Polen en Tsjechie)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s