Kościusko-opstand en Poolse herinnering [1]

Tadeusz Kościusko (1746-1817) was een edelman uit een Pools-Litouws geslacht die in 1794 een opstand leidde tegen de verdelers van Polen. Voor deze opstand had hij jaren in het buitenland gespendeerd. Eerst in Frankrijk, waar hij krijgskunde studeerde, maar zich ook bekend maakte met allerlei ideeën van de Franse Verlichting. Geïnspireerd door deze ideeën kreeg hij sympathie voor de Amerikaanse revolutionairen. Tussen 1776 en 1884 stond hij in dienst van het Amerikaanse leger en was hij onder andere aanvoerder in de strijd tegen de Britten. Hierna keerde hij terug naar Polen, waar hij ook legeraanvoerder werd en zich mengde in de politiek. In de Pools-Russische oorlog behaalde hij successen op het slagveld. Het was dan ook een grote teleurstelling voor hem dat koning Stanisław August uiteindelijk capituleerde en akkoord ging met de tweede Poolse deling. Kościusko zocht in 1793 hulp bij de revolutionaire regering van Frankrijk. Deze sprak haar sympathie uit met de Poolse zaak, maar kon geen militaire steun bieden tegen Pruisen en Rusland.

Hierop organiseerde Kościusko eigenhandig een opstand die begon in Kraków. Het belangrijkste doel van de opstand was het verdrijven van de Russische troepen die in de Poolse rompstaat gestationeerd waren, maar de opstand had ook een revolutionair karakter. Het driedelige motto van de opstand luidde dan ook: “Vrijheid, integriteit en onafhankelijkheid.” Kościusko verklaarde dat het bevrijdde Polen door een raad bestuurd moest worden en hij wilde een einde maken aan de horigheid. Aanvankelijk was zijn strijd succesvol; Warszawa en Vilnius wist hij te bevrijden. Rusland en Pruisen vielen echter met een gezamenlijk leger binnen en Kościusko werd uiteindelijk bij Maciejowice verslagen door de Russische generaal Soeworow. Bij deze slag raakte hij ook zelf gewond en viel van zijn paard, waarbij hij zou hebben geroepen de gevleugelde woorden: “Finis Poloniae.”

Door te vechten voor het vaderland nadat koning Stanisław August en een groot deel van de magnaten zich al hadden neergelegd van de Russische dominantie in Polen, is Kościuwsko in Polen een nationale held geworden. Kościusko lichaam is ondergebracht in het Wawelkasteel in Kraków en het koninklijk kasteel in Warszawa. In Kraków, waar de opstand begon werd in de jaren 1840 een grafheuvel voor hem opgericht. Voor deze heuvel werd ook zand gebruikt van slagvelden waar Kościusko gevochten heeft, zowel in Polen als in Amerika. Hier lijkt de nadruk dus te liggen op de herinnering van zijn militaire prestaties. In 1920 werd er voor hem een ruiterstandbeeld opgericht bij het Wawelkasteel. Deze werd twintig jaar later door de nationaalsocialisten vernietigd. Natuurlijk wilden zij openbare uitingen van nationale trots de kop indrukken, maar Kościusko is wellicht extra gevoelig omdat hij streed tegen de Pruisen en Russen die Polen verdeeld hadden. Iets wat nu met het Molotow-Ribbentroppact opnieuw gebeurde.

Kosciuskoheuvel in Krakau

Kosciuskoheuvel in Krakau

Ruiterstandbeeld in Krakau

Ruiterstandbeeld in Krakau

1. Behalve in Polen, wordt Kosciusko ook in de Verenigde Staten op allerlei manieren herdacht voor zijn deelname aan de Onafhankelijkheidsoorlog. Niet het onderwerp van deze blog, maar wel interessant. Een overzicht vind je hier: http://info-poland.buffalo.edu/classroom/kosciuszko/monuments.html
Kosciusko komt ook voor in de Britse Romantische literatuur. In tegenstelling tot in Amerika wordt hier vooral zijn rol in de Poolse opstand benadrukt. In Engeland werd bewonderd om zijn patriotisme, maar het lijkt erop of alsof de Britten ook zijn revolutonaire politiek benadrukken. In ieder geval is dit zo in het gedicht To Kosciusko van Keats, waarin hij wordt vergeleken met de vroeg-Britse koning Alfred: http://en.wikipedia.org/wiki/To_Kosciusko#Keats.27s_version

Bronnen:

  • Davies, Norman. 2005. God’s Playground: A History of Poland. Oxford: University Press.
  • Lukowski, Jerzy. 1999. The Partitions of Poland: 1772, 1793, 1795. London: Youngman.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s