De bodem van de Sovjet-plantages: het Aralmeer.

Het Aralmeer was een enorme, lage en zoute massa water in de woestijnen ten zuiden van de voormalige Sovjet-Unie, tegenwoordig de grens van Kazachstan en Oezbekistan. Als eindpunt van de twee grote rivieren Syr Dar’ya en de Amu Dar’ya, zijn er geen rivieren die het water lozen in de oceaan. Het water wordt dus vastgehouden in dit meer en verdampt zodat het vervolgens met de wind naar het zuiden en het westen wordt gewaaid(Micklin, 2007). De oorzaak van het leeglopen van het Aralmeer is zowel menselijk als natuurlijk. Naast de natuurlijke fluctuaties van het meer is het menselijke aspect niet te onderschatten. In de beginjaren van de Sovjet-Unie wilde men een eigen katoenproductie. Naast dat dit katoenplantje veel warmte en zon nodig heeft, is er ook veel water voor nodig. De irrigatietactieken die zijn bedacht door de Sovjet-ontwikkelaars zijn buitengewoon slecht bedacht want een stuwmeer had de meeste problemen kunnen oplossen. Door de wensen voor een eigen katoenindustrie die de omliggende delta de benodigde waterhoeveelheid moest voorzien kwam het Aralmeer in gevaar en zou langzaam verdampen (Precoda, 2012). De waterhoogte is 23 meter gezakt, het oppervlak is met 74% afgenomen en het volume met 90% in 50 jaar tijd (Micklin, 2007).

Over het algemeen heeft het Aralmeer altijd zijn verschillen in waterniveau gehad wat men kan concluderen uit de archeologische vondsten die op de bodem van dit uitgedroogde meer zijn gevonden. Pas sinds 1911 zijn eerste instrumentele observaties gemaakt over de instroom van het water en het waterniveau van het Aralmeer, die tot 1960 gelijk zijn gebleven. Hoewel het meer wel zout bevat, werd het gezien als een ’brak’ meer. De eerste zoutconcentraties in 1960 waren 10 g/l, wat ongeveer een derde is van gemiddeld zeewater, nu is dat opgelopen naar 100 g/l. Na 1960 is de vorm en omvang van het meer drastisch veranderd toen de Sovjet leiding besloot om het gebied te irrigeren voor katoenproductie. Dit hield in dat ze het zoete water van de twee hoofdrivieren omlegden om het naastgelegen land te irrigeren. De toestroom water was in 1960 nog 56km3 wat tot 1999 is afgenomen tot 5km3 per jaar; het is nu nog maar 18% van de toevoer wat het zou moeten zijn als in 1960 (Micklin 1990-2006). Naast dat deze grote rivieren zijn omgeleid en het water verdampt, loopt het Aralmeer ook leeg omdat het Sarykamshymeer die ten westen van het Aralmeer ligt, een groot gedeelte van het water van de Amu Dar’ya rivier opeist, dat vervolgens in de Kaspische zee verdwijnt (Micklin 2007)

Het Aralmeer is in feite dus een drainagemeer en haar aanvoer-stromen dekken 1,8 miljoen vierkante kilometer en stromen door zeven verschillende naties: Oezbekistan, Turkmenistan, Kazachstan, Afghanistan, Kyrgyzstan, Tajikistan en Iran. Van deze landen zijn voornamelijk Kazachstan en Oezbekistan het meest afhankelijk geweest van het Aralmeer. De grote populatie vissen die ooit in dit meer leefden zijn exponentieel afgenomen door de verhoogde zoutconcentratie en vermindering in leefgebied voor de vissen om zich voort te planten. Hoewel er nog vissen in de delta’s van de hoofdrivieren leven hebben sommige diersoorten helaas ruimte moeten maken voor de optrekkende woestijn; de ‘’bekende’’ Aralzalm is onder andere al uitgestorven (Williams & Aladin, 1991). Ook boven water is veel verandering te zien: waar het water opdroogt blijft er zout achter, op deze zoutbedden groeit praktisch niets en het zout waait op en verspreidt nog meer onvruchtbaarheid en gezondheidsproblemen(Glazovskiy, 1990). Door het opwaaiende zout hebben sommige mensen in de omgeving problemen met ademhalen(Medecins sans Frontieres, 2000).

Daarnaast was het voormalige eiland Vozrozhdeniya, een testgebied voor biologische wapens van de Sovjets een plek waar met aangepaste ziekten als tyfus en pokken werd geëxperimenteerd als wapen (Bozheyeva, 1999). Er heerst nog de angst dat deze ziekten niet zijn verwijdert (Bioweapons’ Cleanup, 2002) en ingeademd kunnen worden. Van de vogels zijn er 30 soorten verdwenen en 88 zeldzaam van de oorspronkelijke 319 soorten (UNESCO, 2000).

Tegenwoordig probeert men met hulp van onder andere de Wereldbank en andere organisaties het Aralmeer weer tot oude staat te herstellen. Ook in de academische stukken spreekt men hoopvol over de restauratie van dit meer. De vraag is uiteindelijk of dit niet te laat is: een gedeelte van de populatie vissers en burgers zijn verhuisd en de flora en fauna hebben een zware klap gekregen. Plannen om dijken en dammen te bouwen is al in uitvoering gebracht (World Bank, 1998). Laat dit wederom een les zijn voor de mensen niet met de natuur te sollen: het is sneller weg dan dat het terugkomt.

Bronnen:

Bozheyeva G, Kunakbayev Y, Yeleukenov D., Former Soviet Biological Weapons Facilities in Kazakhstan: Past, Present, and Future. Occasional Paper. No. 1, (1999).

Glazovskiy N.F.,. The Aral Crisis: Causative Factors and Means of Solution, Nauka, Moscow, 1990, p. 20-23.

Médecins sans Frontières, MS Fin Uzbekistan and Turkmenistan. Act.Rep.1999– 2000. Tashkent, Uzbekistan, 2000.

Micklin P. 1990–2006. Excel-based physical water balance model developed by Philip Micklin to calculate annual level, area, and volume for the Small and Large Aral seas for 1987 onward using Soviet and post-Soviet data on river inflow to the sea (corrected for estimated losses between the gauging stations and the sea), estimates of flow from the Small to Large Aral, estimates of net groundwater inflow, sea bathymetry, NASA MODIS satellite imagery of the Aral, and monthly sea level data for 1993–2005 provided to the author by Jean-Francois Cretaux, Geophys. Ocean Topogr., Toulouse, Fr.

Micklin, P., Aral Sea Disaster 2007, Annual Review Earth Planet Science, No. 35 (2007), P. 47-72.

Precoda, N., “Requiem for the Aral Sea.” Ambio, No. 20 (1991), P.109-114

Vogel, G., Bioweapons cleanup. Science Vol. 295, No. 5555( 2002), P. 603

UNESCO, Water-Related Vision for the Aral Sea Basin for the Year 2025, Paris, 2000, P. 44–46.

Williams W.D., Aladin N.V., The Aral Sea: Recent limnological changes and their conservation significance. Aquatuatic. Conservation Marine Freshwater Ecosystems. Vol. 1, No. 3(1991) .

World Bank, Aral Sea Basin Program (Kazakhstan, Kyrgyz Republic, Tajikistan, Turkmenistan, and Uzbekistan). Washington DC, 1998, Water Environment Managing Project.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s