In the Fog – De Tweede Wereldoorlog in Russische Cinema

In 2012 kwam regisseur Sergei Loznitsa met nieuw werk: In the Fog (Russisch: В тумане). De film is een adaptatie van Vasili Bykovs gelijknamige roman, en daarmee onderdeel van een trend die sinds de millenniumwisseling zichtbaar is: het verfilmen van romans en korte verhalen.  Vasili Boekov (1924-2003) schreef uitsluitend over de Tweede Wereldoorlog en In the Fog is hier geen uitzondering op: het speelt zich af in Oekraïne, 1942.

Spoorwegarbeider Soesjenija woont op het platteland in Wit-Rusland, op dat moment bezet door Nazi-Duitsland. De Nazi’s ondervinden veel verzet van de lokale partizanen, en slaan zelf dan ook minstens zo hard terug. Als Soesjenija’s collega’s besluiten het spoor te saboteren weigert, maar wordt na afloop alsnog opgepakt met de rest. Hoewel zijn collega’s ter dood veroordeeld worden, mag Soesjenija – zonder zijn onschuld bewezen te hebben – vrijuit. Dit werkt dan ook direct argwaan, en er gebeurt waar de Duitsers op gehoopt hadden: Soesjenija wordt direct opgezocht door woedende partizanen, erop gebrand om dit verraad te bestraffen. De partizanenbroeders drijven Soesjenija zijn huis uit naar het bos, waar hij vreemd genoeg volkomen rustig blijft en het thema schuld en vergelding bespreekt. Vlak voor hij geëxecuteerd lijkt te worden verschijnt echter een Duitse groep soldaten die de partizanen probeert neer te schieten. Dit mislukt: de een weet te vluchten, de ander wordt slechts geraakt. Soesjenija blijft ongedeerd, en neemt tot ieders verbazing zijn vijand op de schouders. Wat volgt is een dwaaltocht, en gedurende deze reis wordt de achtergrond van de drie mannen inzichtelijk gemaakt door middel van flashbacks.

Na deze vertelling blijkt hoe goed te titel gekozen is: oorlogstijd is een dichte mist waarin schuld en onschuld maar amper van elkaar te onderscheiden zijn. De verhouding tussen vriend en vijand vertroebeld volledig. In the Fog is daarmee de ultieme tegenhanger van oorlogsfilms in het Stalinistische tijdperk. De films over de Tweede Wereldoorlog onder Stalen vallen in twee delen op te splitsen: de films tijdens de oorlog en de films achteraf. Onder de eerste categorie vallen verhalen waarin de glorieuze rol van de partizaan werd benadrukt: in wat voor barre omstandigheden deze ook verkeerde, hij bleef zijn vaderland trouw. In the Fog toont echter aan hoe voorwaardelijk deze loyaliteit was: onderling verraad, en vooral het vermoeden ervan waren aan de orde van de dag. Nog groter is het contrast tussen het werk van Loznitsa en de films die vlak na de oorlog uitkwamen. Deze deden niets anders dan het verheerlijken van de persoon Stalin, en wekten de indruk dat de Tweede Wereldoorlog door één enkele man was gewonnen. Net zoals in de partizanenfilms was het verschil tussen kameraad en vijand hier glashelder, en van overloop geen sprake. Als klaarlichte dagen, zo wilde Stalin de oorlogstijd weergeven. Met de literatuurverfilmingen die de laatste jaren zo in opkomst zijn, wordt gelukkig een genuanceerder beeld getoond, vol mist.

Geciteerde werken

Rees, Laurence. World War II Behind Closed Doors: Stalin, the Nazis and the West. 2008. BBC. Groot-Brittanië.

Youngblood, Denise J. A War Remembered: Soviet Films of the Great Patriotic War, The       American Historical Review. 2001. Washington: American Historical Association.

In the Fog – Review. The Guardian. Geraadpleegd op 12 oktober 2014. Van:             http://www.theguardian.com/film/2013/apr/28/in-the-fog-review

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s