Eerbetoon aan František Drtikol

Afgelopen zomer in Praag werd ik op een dag door een Duits-Russische kunstgeschiedenisstudente gevraagd mee te gaan naar een tentoonstelling. Het was een snikhete dag middenin een hittegolf die al minstens een week aanhield. Ik keek haar enigszins verveeld aan en zonder te vragen wat de tentoonstelling inhield, antwoordde ik: ‘Ja, waarom ook niet’. Daar zal wél airco zijn, dacht ik. Met een gezelschap van vijf stapten we de metro in op weg naar Obecní dům, ‘Prague Municipal House’, de plek waar Wenceslas IV over de Landen van de Boheemse kroon regeerde, het voormalige Koninklijk Hof. Het Hof werd verlaten voor Kutná Hora eind 15e eeuw. Begin 1900 werd het gebouw gesloopt en ongeveer een decennium later, stond Obecní dům.[1] Aangekomen in de hal begon de kunstgeschiedenisstudente uit te leggen over de Art Nouveau architectuur van het gebouw uit 1912. Veel begreep ik er niet van. Of dit lag aan mijn gebrek aan interesse of aan haar gebrekkige Engels mag Joost weten. Na haar vrolijke introductie, begaven wij ons naar de Vital Art Nouveau tentoonstelling in de zalen tegenover de beroemde Smetana concerthal. Voor de tentoonstelling zaten twee oude Tsjechische dames die beiden opgetogen opstonden om onze kaartjes te controleren.. Publiek kwam er blijkbaar niet zo veel en dat er niet één maar twee dames zaten, was eerder voor het gezelschap dan door drukte.

municipal house

Aangekomen in de eerste zaal was de studente nu op het hoogtepunt van haar enthousiasme. Ze probeerde nogmaals haar Engels op mij uit. Ze wilde me laten inzien hoe belangrijk en mooi Art Nouveau was door nadruk te leggen op de ‘’moving – Julia, wie sagen sie das auf Englisch – lines’’, de zogenaamde bewogen lijnen die emoties zouden uitdrukken. Noch de poging tot Engels spreken, noch die om mij te overtuigen hadden enig succes. Ik verveelde me. Ik liep langs de attributen zonder er veel aandacht aan te besteden. Ik verwijderde me van de studente om niet telkens bevestigend te hoeven antwoorden op ‘you like? I love. It is amazing no?’. Toch besloot ik alles te zien dat er te zien was. De 80 kronen die ik had betaald, moest ik er op de een of andere manier uitkrijgen.

Na een kwartier schuifelend de twee zalen door te zijn gegaan met de handen gekruist op de rug en de nek naar voren – een bekend fenomeen in musea – vond ik een donker halletje in de tweede zaal. Er werd een video geprojecteerd. Romantische beelden van een verlaten Karlův most (Karel’s brug, de meest toeristische trekpleister van Praag) en Václav náměstí (Wenceslasplein) uit begin 20ste eeuw werden getoond. Het trok mijn aandacht niet lang. Op de muur in hetzelfde halletje hingen foto’s. Ik besloot die nog even te bekijken voordat ik chagrijnig ergens op een bankje op de anderen zou gaan wachten. Maar eindelijk was er iets interessants. Op de muur hingen grimmige foto’s van intrigerende naakte vrouwen.

Drtikol 1

František Drtikol was de man achter mijn fascinatie. De Boheemse Drtikol (1883-1961) was een van de beroemdste fotografen uit de 20ste eeuw. Toen hij als tiener schilder wilde worden, besloot zijn vader dat hij meer kans op succes maakte als fotograaf.[2] Dit was niet raar. Aan het begin van de 20ste eeuw was het paradigma dat fotografie te ‘objectief’ was om van kunst te kunnen spreken aan het verschuiven naar de overtuiging dat fotografie wel degelijk een zelfstandige kunstvorm was.[3] Toen hij in 1910 naar Praag verhuisde en daar een studio opzette, ontdekte hij zijn aantrekkingskracht voor vrouwelijk naakt. In de Vital Art Nouveau tentoonstelling hing een collectie van zijn oudere werk, geïnspireerd door de Jugendstil, maar dit veranderde rond de jaren ‘20. Rond deze periode werd zijn werk beïnvloed door Art Deco, een stroming waarbij verschillende stijlen met elkaar gecombineerd werden. Expressionisme, kubisme, modernisme en functionalisme kwamen samen. Drtikol gebruikte de ronddingen van vrouwen als een soort geometrische compositie en combineerde dit met het Mystieke. Hij noemde dit zelf ‘Fotopurisme – een soort abstracte fotografie’. In 1935 ruilde hij de fotografie in voor schilderen en het studeren van Oriëntaalse filosofie, occultisme en theosofie.[4]

drtikol 2

De naakte vrouwen op zijn foto’s symboliseren vaak Salomé, een Bijbels figuur dat van haar minnaar Herod alles mocht eisen als zij voor hem zou dansen. Ze danste. Door onbeantwoorde liefde eiste ze in ruil voor haar dans het hoofd van haar geliefde Johannes de Doper. ‘’Ah! I have kissed thy mouth, Jokanaan [Johannes], I have kissed thy mouth. There was a bitter taste on thy lips. Was it the taste of blood? … But perchance it is the taste of love. They say that love hath a bitter taste …. But what of that? What of that? I have kissed thy mouth Jokanaan, I have kissed thy mouth.’’[5] De laatste woorden van Salomé in het script van Oscar Wilde, voordat Herod haar laat vermoorden.

drtikol 3

Toen ik de Salomé’s van Drtikol zag, moesten de chagrijnigheid en het bankje maar even wachten. Ik was toch wel blij dat ik de 80 kronen aan deze tentoonstelling had besteed en niet aan mijn dagelijkse hoeveelheid pivo.

[1] ‘History of Municipal House’, http://www.obecnidum.cz/en/vital-art-nouveau-1900-1404044031.html, geraadpleegd op 21-09-2015

[2] ‘Oxford Ar Online; František Drtikol’, http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T023733?q=drtikol&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit, geraadpleegd op 21-09-2015

[3] Fotografie van de 20e eeuw – Museum Ludwig Keulen, p. 5

[4] ‘Oxford Ar Online; František Drtikol’, http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T023733?q=drtikol&search=quick&pos=1&_start=1#firsthit

[5] Oscar Wilde, ‘Salome – A tragedy in one act translated from the French of Oscar Wilde’, London: John Lane Company 1912, p. 82

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s