Oost west; wat is het best?

‘In fact, what does Europe mean to a Hungarian, a Czech, a Pole?’ Dit vroeg de bekende Tsjechische auteur Milan Kundera zich af op het moment dat Europa gescheiden was door zowel een fysieke als een ideologische muur.Europa verkeerde toen in een bipolaire wereld met enerzijds in het westen de invloedsfeer van de Verenigde Staten en anderzijds in het oosten de Sovjet-Unie. Wat betekende deze situatie voor de geopolitieke status van Centraal-Europa? Sterker nog, met het oog op enerzijds de toetreding tot de EU in 2004 en anderzijds de hedendaagse oostwestscheiding qua vluchtelingenproblematiek blijft de vraag of die muur er nog altijd is.

De eerdergenoemde Kundera schreef kritisch over de oostwestscheiding tijdens de gespannen Koude Oorlog in ‘The tragedy of Central-Europe’ (1984). In dit werk claimde hij dat Centraal-Europa vanwege de gedeelde culturele geschiedenis bij West-Europa diende te worden gerekend en niet bij Oost-Europa. De regio behoorde volgens hem alleen op politiek vlak tot Oost-Europa vanwege de satellietstaatstatus. De reden dat West-Europa Centraal-Europa begon te zien als Oost-Europa verklaarde Kundera met het gegeven dat de West-Europese cultuur in verval was geraakt. De West-Europese landen konden daarom de gedeelde cultuur met Centraal-Europa niet meer voor ogen zien en zo verschoven zij Centraal-Europa vervolgens naar het oosten. In die zin zorgde dus niet alleen de Sovjet-Unie voor het oost versus west beeld, maar werkte West-Europa dit ook mogelijk onbedoeld in de hand.

West vs Oost

West vs Oost

In 2004 leek het stigma van ‘de Oost-Europanen’ te worden doorbroken door de historische toetreding tot de EU van de vier voormalige satellietstaten (Polen, Tsjechië, Hongarije en Slowakije), waardoor West- en Centraal-Europa met elkaar werden verenigd; deze keer ook op politiek gebied. Een aantal jaar later werd het bovendien mogelijk voor EU-burgers om zich binnen de EU vrij te bewegen en te werken.

Anno 2015 blijkt echter toch dat de aloude oostwestscheiding nog bestaat. Natuurlijk bestond er reeds kritiek op de toestroom van vele Centraal- en Oost-Europese arbeidsmigranten, waarvan de Polen de grootste groep in Nederland vormen, maar tegenwoordig is er een nieuw punt op de agenda van de EU dat West- en Centraal-Europa uit elkaar lijkt te drijven: het vluchtelingenprobleem. Sinds het verschijnen van de op woensdag 2 september aangespoelde driejarige peuter uit Syrië heeft deze kwestie een nieuwe impuls gekregen. De EU-lidstaten lijken zich meer dan ooit te beseffen dat deze kwestie prompt moet worden opgelost. Over de uitvoering ervan wordt alleen zeer getwist.

Syrische migranten

Syrische migranten

De voorzitter van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker zal naar verwachting volgende week de lidstaten vragen om 160.000 asielzoekers te herverdelen. Dit vluchtelingsquotum heeft al bijstand gekregen van lidstaten als Frankrijk, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Toch lijken de staten van de Visegrádgroep niet akkoord te willen gaan met een verplicht quotum en hebben zij in Praag een gezamenlijke verklaring gegeven. Zo sprak de Tsjechische premier Bohuslav Sobotka dat ‘zoiets vrijwillig moet zijn’ en drongen hij en de andere lidstaten van de Visegrádgroep erop aan dat de veiligheid van de eigen burgers gegarandeerd moet worden.

Vandaag de dag is er nog steeds geen unaniem akkoord gesloten en vormen de Centraal-Europese lidstaten een front tegen de West-Europese lidstaten ondanks het dringende vluchtelingenprobleem. Na lang te hebben gevochten voor lidmaatschap lijken zij de EU nu de rug toe te keren. Opvallend is dat er opnieuw in de media wordt geschreven over ‘Oost-Europa’ en ‘Oost-Europese premiers’ in plaats van de juiste geopolitieke term ‘Centraal-Europa’ toe te passen. Hieruit blijkt dat de fysieke muur weliswaar zo’n zesentwintig jaar geleden afgebroken is, maar de mentale scheiding tussen oost versus west is nog altijd aanwezig en wordt opgerakeld in tijden van problematische kwesties. Zodra er sprake is van een geschil in Europa lijkt Centraal-Europa in oostelijke richting te worden verschoven. Om terug te keren naar Kundera vraag ik mij tot slot zeker af wat Europa in een kwestie zoals deze voor een Hongaar, een Tsjech of een Pool betekent.

Bibliografie

 Kundera, M., ‘The Tragedy of Central Europe’, http://www.uni-oldenburg.de/fileadmin/user_upload/materiellekultur/ag/migrationgender/download/zu_Annex_3_1_Kundera.pdf , geraadpleegd op 4 september 2015.

Peeperkom, M., ‘Juncker: vier keer zoveel asielzoekers herverdelen’, http://www.volkskrant.nl/buitenland/juncker-160-000-migranten-herverdelen-over-eu~a4134456/, geraadpleegd op 4 september 2015.

‘Zonder auteur’, ‘Landen Oost-Europa tegen vluchtelingenquotum’, http://www.volkskrant.nl/buitenland/landen-oost-europa-tegen-vluchtelingenquotum~a4135878/ , geraadpleegd op 2015.

‘Zonder auteur’, ‘The EU Enlargement: the challenge of a 25 member EU’, http://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=uriserv:e50017, geraadpleegd op 4 september 2015.

‘Zonder auteur’, ‘Verdrongen jongetje geeft vluchteling een nieuw gezicht’, http://www.ad.nl/ad/nl/1013/Buitenland/article/detail/4134264/2015/09/02/Verdronken-jongetje-geeft-vluchteling-een-nieuw-gezicht.dhtml , geraadpleegd op 2015.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s