Persvrijheid in Rusland

Om de betekenis van de persvrijheid goed te kunnen begrijpen heb ik ten eerste een definitie voor dit begrip opgezocht. Er zijn vele verschillende bronnen te vinden met vele versies van de uitleg wat persvrijheid eigenlijk betekend.

“Vrijheid van journalisten om (diepgaand) onderzoek naar feiten en omstandigheden te doen en ongecensureerd daarover te publiceren. Publicatie van leugenachtige berichtgeving kan – desnoods via de rechter – worden voorkomen.” (1).

Kortom gaat het om de mogelijkheid te hebben als journalist zijnde  om de ‘waarheid’ te kunnen achterhalen en vertellen over allerlei zaken en gebeurtenissen door het middel van alle feiten goed te onderzoeken en deze dan te kunnen delen via de media.

The Freedom Houseis een organisatie die zich bezighoudt met onder andere de mensen rechten en de onafhankelijkheid van media overal ter wereld. Met dit project zijn ze actief bezig sinds 1980. Volgens het onderzoek blijkt dat er maar 14 procent van de mensen vol kunnen genieten van de vrije, niet gecensureerde pers. Slechts 14 procent! Dat is niet echt veel. Door ‘The Freedom of the Press Index’ laten ze het overzicht van 199 landen zien met de hoogste en laagste persvrijheid. Alle landen krijgen cijfers tussen de 0 (voor meest vrije landen) en 100 (landen met de laagste persvrijheid). Het blijkt dat het niveau van de persvrijheid in de afgelopen jaren aan het dalen is (2).

Freedom of press

Figuur 1. Kaart met de persvrijheid per land (2).

Hoe zit het met de persvrijheid in Rusland? En hoe hebben de media zich ontwikkeld in Rusland?

In 1990, toen de Sovjet Unie uit elkaar is gevallen veranderde er heel veel in Rusland. Onder anderen het hele concept en de structuur van de Russische media. Opeens waren thema’s als economie en het einde van de Communistische invloed etc. door middel van de media naar buiten kwamen.

De Westerse normen en waarden begonnen in die tijd langzaam maar zeker hun weg richting Rusland te vinden en hadden steeds meer invloed op Rusland. Onder andere het model van de Westerse pers die het ideale concept had in hun ogen. Typerend voor het Westen was de vrijheid van meningsuiting, media bedrijven die privaat waren, de onafhankelijkheid van de media ten opzichte van de staat en de rol van een controlerend orgaan. Rusland was onder de indruk van deze Westerse eigenschappen van media en ze introduceerden deze in hun eigen land. Aan de ene kant had Rusland zeker interesse getoond om de media verder te gaan ontwikkelen volgens de Westerse normen, maar aan de andere kant  bleven de Russische roots van cultuur van de media en  tradities diep geworteld.

Alhoewel de Russische media zich onafhankelijk ontwikkelde van economische belangen, was de Russische staat het controlerende orgaan van de economie. Daardoor werd de Russische media uiteindelijk indirect toch beïnvloed door de staat.

De Russische media probeerden zich te ontwikkelen als commercieel bedrijf, en aan de andere kant hebben ze de verandwoordelijkheid op zich genomen de maatschapelijke belangen te behartigen.

In Rusland kwam het tot 3 fases van de privatisering van de media. De eerste fase kwam tegelijker tijd met de wet voor massamedia die in 1991 uitkwam. Deze had de onafhankelijkheid van de media en de vrijheid van de meningsuiting beloofd.

Rond deze tijd kwam Rusland in een zware financiële crisis terecht. Om de crisis op te lossen, heeft de staat de financiering van de media gestopt of verlaagt, wat veroorzaakte dat vele journalisten hun baan kwijt raakten. Vele waren gedwongen om hele andere baan te gaan zoeken. Tegelijker tijd werden vele al bestaande media bedrijven geprivatiseerd en gereformeerd.

Ergens midden jaren 90 werd rusland eindelijk economisch gezien stabiel. In deze periode hebben ze te maken met de volgende fase van de privatisering van de media. Dit was de tijd waarin Jeltsin aan macht kwam. Zijn politiek was gebaseerd op een harmonische verdeling van de macht tussen meerdere machtige centra, zoals de oligarchen. In deze periode kon men nog praten over een redelijke persvrijheid in Rusland.

Steeds vaker werd de media gebruikt als middel om macht te veroveren. De publieke mening creëeren en deze in eigen voordel te keren werd onmisbaar in de strijd tussen de macht hebbende partijen. Ook in de politiek werd de media steeds meer van belang. Tijdens verkiezingen was het noodzaakelijk om media achter je te hebben. Jeltsin was hier een  goed voorbeeld van. Hij werd door de media in een goed daglicht gezet en hij wist zijn campagne te winnen mede dankzij de media.

Met de komst van Poetin in 2000 maakte de media in Rusland de laatste fase van de ontwikkeling mee. Hij veranderde het politieke systeem van Jeltsin, die gebaseerd was op verdeling van de macht, in een absolute leiding door één partij, namelijk de partij van de President. Deze verandering zou moeten leiden tot stabiliteit en veiligheid in Rusland. Poetin werd hiedoor heel populair in Rusland.

Om de absolute macht te creëeren had Poetin langzaam alle mogelijke concurenten uitgeschakeld en kreeg hij controle over het parlement, regering en ook de media. Grote delen van de digitale media en krant waren overgenomen door staatsvertegenwoordigers die loyaal waren aan Poetin. Zo had hij zijn mensen op hele belangrijke posities gezet. Hiermee kon hij bepalen welke informatie en feiten werden openbaar gesteld.

Er werden dus steeds minder politieke onderwerpen in de media besproken en de gaatjes werden gevuld door steeds meer advertenties. Heel snel begrepen mensen dat loyaliteit tegenover Poetin betekende dat men vrij normaal konden doorgaan met hun eigen werk en leven (3; 4).

Rusland is net als alle andere landen constant onder de invloed van het buitenland, net als de media. De Russen weten heel goed wat de bedoeling is van de media in de vrije wereld. Toch kiezen veel journalisten voor media als middel van propaganda. De waarheid wordt steeds minder vaak verteld. Ergens is dit ook heel goed te begrijpen, want de media staat onder druk in Rusland. Na alle gebeurtenissen van de afgelopen jaren, waarin journalisten hun vrije mening hebben kunnen uiten, werden zij uiteindelijk vermoord, aangevallen of in geval van vele buitenlandse journalisten, uit het land gestuurd. Het is logisch dat men dan voor de veiligheid kiest. Daarnaast weet men niet beter, dan dat de situatie is zoals hij nu is. Censuur en propaganda zijn eenmaal een groot onderdeel van media in Rusland en het zal waarschijnlijk niet zo snel gaan veranderen. Een ding kan worden vastgesteld, de persvrijheid in Rusland is heel laag. Het is echter onduidelijk wat hier de publieke opinie over is, mede door weinig persvrijheid

Bronnen

  1. Lycaeus Juridisch woordenboek. Van Eeckhoutte Advocaten. [Online] http://www.vaneeckhoutteadvocaten.nl/woordenboekpel.html#17130.
  2. FreedomHouse. Freedom of the Press. Freedom House. [Online] 2015. freedomhouse.org/report-types/freedom-press.
  3. Khvostunova, Olga. A brief history of the Russian media. The Interpreter. [Online] 6 December 2013. http://www.interpretermag.com/a-brief-history-of-the-russian-media/.
  4. Audier, Rebecca. Russische censuur onder Vladimir Poetin. IsGeschiedenis. [Online] 24 Juli 2014. http://www.isgeschiedenis.nl/nieuws/russische-censuur-onder-vladimir-poetin/.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s