De Russische ‘irrationaliteit’ ten tijde van de Afghaanse Oorlog 1979 – 1989

Tijdens de hoorcolleges van het vak Rusland van de Universiteit van Amsterdam komt dikwijls naar  voren dat het Russische volk irrationeel is en daarmee tegenovergesteld aan de rationele westerse wereld. Russen zouden handelen uit emotie, terwijl een ‘westerling’ altijd bedachtzaam handelt (Malia, 1999). Uiteraard is dit voor beide partijen een generalisatie, maar toch wordt dit als algemene waarheid beschouwt. In deze blog wil ik onderzoeken in hoeverre deze ‘realiteit’ leidend is voor Westers beleid in reactie op Rusland en of het Westen zelf zich niet schuldig maakt aan irrationalisme. Als casus neem ik de Afghaanse Oorlog (1979 – 1989) waarin Sovjettroepen en het Afghaanse leger tegenover islamitische verzetsstrijders, de moedjahedien, stonden. De moedjahedien werden gesteund door onder andere de Verenigde Staten. In het kader van de containment politiek was het voor de Verenigde Staten namelijk van belang dat de Sovjet-Unie niet zou overwinnen en haar invloedssfeer zou kunnen uitbreiden (Tsygankov, 2012). De oorlog was in 1979 onder leiding van Brezjnev begonnen met het sturen van militaire adviseurs naar het regime in Afghanistan (BBC, 2009). Voor de Sovjet-Unie resulteerde dit onvermijdelijk in een directe menging in een intern conflict in het land, waardoor de Verenigde Staten zich genoodzaakt voelden de tegenpartij de steunen.

Al in de 19e eeuw was er een strijd tussen het Russische en Britse Rijk om invloed in Centraal Azië. Deze periode wordt de Great Game genoemd en heeft ook invloed gehad op de Afghaanse Oorlog (Meyer & Brysac, 1999). Het handelen van de Russen is vanuit een historisch perspectief rationeel te noemen omdat de eigen veiligheid en invloed in het geding was. Als een land zich bedreigt voelt zal het proberen die dreiging weg te nemen (Flint & Taylor, 2011). Dat deed de Sovjet-Unie door goedgezinde regimes financieel en militair te steunen. Aan de andere kant van het geopolitieke spectrum kon een reactie van de Verenigde Staten niet uitblijven en zij gingen de rebellengroepen steunen, waaronder wijlen Bin Ladens Al Qaida. Nu is het in retroperspectief erg makkelijk om te zeggen de Verenigde Staten zich hiermee zichzelf in de vingers hebben gesneden. Maar toch is het irrationeel geweest om rebellengroepen te steunen, alleen al om het feit dat ze zo’n rebellengroep onberekenbaar is en ze zich ook tegen je kunnen keren. Ruslands handelen kan wel als rationeel worden beschouwd, omdat het land heeft gehandeld in het belang van orde in een buurland, en natuurlijk in haar eigen belang.

Toen Gorbatsjov in 1985 als partijvoorzitter van de Communistische Partij aan de macht kwam, was een van zijn eerste prioriteiten het beëindigen van de oorlog in Afghanistan (Merridale, 2013). In het kader van het beroemde glasnost en perestrojka (openheid en hervorming) was het om goodwill van het Westen te creëren dat de oorlog zo snel mogelijk afgelopen was. Hij was in deze rationeel omdat hij inzag dat dit voor het slagen van de verbetering van de betrekkingen tussen het Westen en de Sovjet-Unie cruciaal was de oorlog te beëindigen. Bovendien waren er 14.453 Russische militairen gesneuveld in deze strijd (Grau & Jalili, 2002). Toch duurde het nog tot 1988 dat de terugtrekking begon en in 1985 was de oorlog officieel afgelopen (BBC, 2009).

Ik heb in deze blog proberen te laten zien dat Ruslands (ir)rationaliteit relatief is. Het maakt voor een dergelijk oordeel erg veel uit vanuit welk gezichtspunt er gekeken wordt. De Russische politiek lijkt misschien in het eerste opzicht irrationeel, maar als je meer over het land zou weten (dat leerproces is bij mij nog steeds gaande) zou je een beter inzicht krijgen in de handelingswijze van de Russen. Hoewel het erg moeilijk is, zo niet onmogelijk, om je helemaal waardevrij over rationaliteit te oordelen, ligt hier wel een belangrijke uitdaging voor de wereld van nu.

Referenties

BBC (2009) Timeline: Soviet war in Afghanistan [Online] <http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7883532.stm&gt; (geraadpleegd 20 september 2015)

Flint, C. & Taylor, P (2011) Political Geography: World-Economy, Nation-State and Locality. New York: Routledge

Grau, L.W. & Jalili, A.A. (2002) The Soviet-Afghan War: Breaking the Hammer & Sickle. VFW Magazine. Januari 2002

Malia, M. (1999) Russia under Western Eyes: From the Bronze Horsemen to the Lenin Mausoleum. Cambridge: Harvard University Press

Meyer, K.E. & Brysac, S.B. (1999) Tournament of Shadows: The Great Game for Central Asia. Washington: Counterpoint

Merridale, C. (2013) Red Fortress: The Secret Heart of Russia’s History. London: Penguin Books

Tsygankov, A.P. (2012) Assessing Cultural and Regime-Based Explanations of Russia’s Foreign Policy. ‘Authoritarian at Heart and Expansionist by Habit’? Europe-Asia Studies 64 (4): 695 – 713

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s