De angst voor niet-gouvernementele organisaties in Rusland

Ngo’s spelen een belangrijke rol in het aan de kaak stellen van mensenrechtenschendingen in Rusland. Daarnaast kunnen ze ervoor zorgen dat zaken onderzocht worden door onderzoeksinstanties, ze kunnen slachtoffers voorzien van gratis juridische bijstand en ze kunnen zaken voorbrengen bij het Europese Hof voor de rechten van de mens. Helaas hebben ngo’s weinig invloed op de regering en het raadplegen van ngo’s door de overheid is alles behalve vanzelfsprekend. Behalve tegenwerking van de overheid bestaat er ook een sociaal wantrouwen voor ngo’s bij veel burgers. De bevolking voelt zich vaak zo afhankelijk van de staat, dat zij niet beseffen dat zij invloed kunnen hebben op de politiek. (Dufalla 2014) Een meerderheid van de bevolking kan zich daarnaast niet voorstellen dat buitenlandse overheden of organisaties zomaar uit idealistische overwegingen geld zouden geven aan een goed doel in het buitenland, zoals vaak het geval is bij ngo’s. Veel mensen zijn wel degelijk bezig met vrijwilligers werk maar dat gaat bijna nooit via een organisatie, waarschijnlijk door het lage vertrouwen in ngo’s. (Koerkamp 2013)

 

Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie werden ngo’s opgericht die zich bezighielden met onder andere corruptie en mensenrechten. Een groot deel van de anticommunistische oppositie was een voorstander van het internationale civil society en zo ook van ngo’s. Zo werden ngo’s geassocieerd met anticommunisten die graag met het ‘westen’ samenwerkten. In de jaren 1990 keerden de Russische overheid en daarnaast ook veel burgers zich tegen deze ‘prowesterse’ liberalen omdat zij hen associeerden met het volledige instorten van de Russische economie. (Dufalla 2014)

 

In de Sovjet-Unie en de tijd daarvoor waren ngo’s vaak verboden, hierdoor ontbreekt een lange voorgeschiedenis en hebben ze geen sterke positie in de maatschappij. Sinds de val van de Sovjet-Unie is de Russische overheid steeds vijandiger geworden tegen ngo’s. Door de steeds strengere wetgeving ten aanzien van ngo’s is het steeds moeilijker geworden om optimaal te functioneren. Sinds president Vladimir Poetin in 2012 is begonnen aan zijn derde termijn is de politieke druk op ngo’s steeds groter geworden, wat deel uitmaakt van een campagne tegen oppositiegroepen. (Zeeuw 2015) Vanaf 2012 moeten ngo’s die geld ontvangen vanuit het buitenland of, de vage bewoording, ‘aan politieke activiteiten doen’ zich registreren als ‘buitenlandse agent’. Het oproepen tot hervormingen, bewustwordingscampagnes maar ook het helpen van slachtoffers van mensenrechtenschendingen worden als politieke activiteit gezien. De term buitenlandse agent werd veel gebruikt in de Sovjettijd en staat gelijk aan ‘spion’. (Ministerie van Buitenlandse Zaken 2014) Zodra je bestempeld bent als buitenlandse agent sta je onder verscherpt toezicht, dit betekend ook dat andere organisaties bang zijn om een samenwerking aan te gaan omdat deze dan ook onder verscherpt toezicht zouden kunnen komen te staan. Zelfs alle documenten afkomstig van de ngo moeten verplicht bestempeld worden met ‘afkomstig van een buitenlandse agent’. Het volgende citaat van Igor Kalyapin, directeur van ngo The Committee Against Torture geeft goed weer hoe beledigend de term buitenlandse agent kan zijn:

 

“…I will never, whatever the circumstances, agree to the shame of calling myself something I have never been – a foreign agent… Under my leadership, the Committee Against Torture has always acted in the interests of Russia, its nationals and other people living in our country.” (Dufalla 2014)

 

De Prokuratura, het Russische Openbaar Ministerie, voert regelmatig controles uit bij ngo’s opzoek naar bewijzen van politieke activiteiten en ander belastend materiaal. De ngo’s kregen dan de waarschuwing om zich als buitenlandse agent te registreren. Om ngo’s die aan politieke activiteiten doen en buitenlands geld ontvangen publiekelijk te kunnen identificeren heeft het ministerie van Justitie inmiddels de bevoegdheid gekregen om ngo’s als ‘buitenlands agent’ aan te merken zonder tussenkomst van een rechter. Zo’n organisatie moet dan stoppen met zijn werkzaamheden en het verspreiden van informatie via media of internet. Doen ze dit niet dan kunnen leidinggevenden een boete of gevangenisstraf krijgen. In 2015 is daarnaast nog een nieuwe wet aangenomen die ervoor kan zorgen dat iedere ‘ongewenste organisatie’ gesloten kan worden. Hieronder worden natuurlijk ook veel ngo’s verstaan. Ook betrokken zijn bij en het verspreiden van informatie over zulke ‘ongewenste organisaties’ kan bestraft worden met een geldboete of gevangenisstraf. (Amnesty z.d.)

 

Het beleid ten aanzien van ngo’s is dus in de loop der jaren steeds strenger geworden. En dit terwijl ngo’s burgers een belangrijke stem geven, hun belangen verdedigen en een belangrijk tegenwicht biedt tegen de autoritaire overheid. Een van de bekendste ngo’s van Rusland die hierdoor getroffen is, is Memorial. Deze organisatie doet al 25 jaar onderzoek naar de Stalin-terreur en mensenrechtenschendingen in Rusland. De rechtbank heeft besloten dat Memorial zich als ‘buitenlandse agent’ zou moeten registreren. Naar aanleiding hiervan heeft Memorial besloten te stoppen met haar werk in Rusland, dit leek ze beter dan door te gaan als ‘buitenlandse agent’ of vervolgd te worden door zich niet te registreren. (Amnesty 2014)

 

Met dit beleid probeert de Russische overheid afwijkende meningen te onderdrukken. Volgens mensenrechtenactivisten wordt dit gedaan uit angst dat buitenlandse geheime diensten door middel van ngo’s sociale onrust willen creëren, zoals in het verleden ook zou zijn gedaan tijdens de ‘Oranjerevolutie’ in Oekraïne. (Vries 2005) Vooral ouderen en minder goed opgeleide Russen zijn bang voor zo’n revolutie. Toen de Sovjet-Unie uiteenviel stortte ook de hele economie in waardoor deze Russen zich voornamelijk de armoede en onzekerheid herinneren. In de media wordt dit beeld van de jaren negentig gekoppeld aan het toekomstbeeld dat het ‘westen’ voor Rusland zou hebben. Hierdoor is de angst onder Russen voor sommige ngo’s toch niet geheel onbegrijpelijk.

 

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s