De invloed van de “sanctiecrisis” op de Russische mening ten opzichte van Europa

“Rusland en de EU blijven elkaar bestraffen”. Zo luidt de titel van een recent gepubliceerd nieuwsbericht van het ANP (Bloemen, 2015). Tegenwoordig wekt zo’n kop nauwelijks meer een gevoel van verbazing op. Nieuwsberichten van een dergelijke strekking zijn immers aan de orde van de dag. Het is een treffend voorbeeld van de huidige verstandhouding tussen beide machtsblokken. Het lijkt erop alsof de relatie tussen Rusland en Europa met de huidige “sanctiecrisis” een historisch dieptepunt heeft bereikt. Echter, de opvatting van de gemiddelde Russische burger over Europa is niet direct gekoppeld aan deze politieke ontwikkelingen. Zeker met de propagandistische media in Rusland is het moeilijk om te kunnen destilleren wat de gemiddelde Russische burger nu echt vindt van Europa. Zijn de Russen werkelijk zo anti-Europees? En hoe was dit eigenlijk voordat de huidige politieke crisis uitbrak?

Van Henk Kern (college Rusland en Europa, 15 september 2015) leerden we dat de verhouding tussen (West-)Europa en Rusland al sinds de 19e eeuw zeer ambivalent is. Waar Europa in de 18e eeuw zelfs nog het grote voorbeeld was voor Rusland, zowel cultureel als economisch, veranderde dit in de 19e eeuw door het ontstaan van een eigen Russische identiteit. De vaderlandse oorlog, waar de Russische minderheden voor het eerst echt samen streden tegen een gemeenschappelijke vijand, was het begin van het conservatieve en patriottische Rusland. De drie belangrijkste pijlers waarop de Russische identiteit sinds dien steunt zijn; orthodoxie, autocratie en de sterke focus op het eigen volk, ook wel ‘narodnost’ (на́родно̄ст) genoemd. Sinds dien is er een constant debat gaande in Rusland: moet men nu voorstander zijn van Europa en telt Rusland echt mee? Of is er zo’n significant verschil in opvattingen ten opzichte van het westen dat Russen tegen Europa moeten zijn?

Met deze kennis in ons achterhoofd is het interessant om na te gaan hoe de opvatting van Russen was ten opzichte van Europa en de Europese Unie voordat de huidige politieke crisis uitbrak. In 2007 is hier onderzoek naar gedaan. Toentertijd was 77% van de respondenten uit het onderzoek positief over Europa, 56% positief ten opzichte van de Europese Unie en 38% had het gevoel dat Rusland echt onderdeel uitmaakte van Europa. Hier stond echter tegenover dat 45% van de respondenten vond dat Rusland niet tot Europa behoorde en dat haar politiek zich meer moest richten op het oosten. Daarnaast vermoedde 49% van de respondenten dat Europese landen geen voorstander waren van een groeiend en sterk Rusland (Lukyanov, 2008). Het is duidelijk dat deze resultaten uit 2007 nog een duidelijk ambivalente houding ten opzichte van Europa weergeven.

Ook recentelijk is er onderzoek gedaan naar de Russische mening ten opzichte van (onder andere) de EU. Tussen 2007 en 2015 is de tendens behoorlijk gewijzigd. In onderstaande figuur is te zien dat vooral tussen 2013 en 2015 het percentage Russen dat positief stond tegenover de EU enorm is gedaald. Momenteel is nog slechts een 31% van de Russen positief over de EU, tegenover 63% in 2013 (Pew Research Center, 2015).

 Schermafbeelding 2015-09-27 om 11.48.41

Opvallender is echter dat de mening van Russen in de periode daarvoor over een langere tijd juist relatief stabiel is. Tussen 2007 en 2013 fluctueert dit nauwelijks. Daarnaast is het ook opvallend dat de sterk dalende lijn die in 2013 wordt ingezet juist afvlakt in 2014, wanneer de sanctiecrisis begint. Andere factoren lijken een net zo sterke, of misschien wel sterkere, invloed te hebben op de Russische mening ten opzichte van de EU. De neegaande economie als geheel lijkt hier vooral van invloed op te zijn. Onderstaand is bijvoorbeeld te zien dat dalende olieprijzen door de Russen als net zo invloedrijk worden beoordeeld voor een dalende economie als de Westerse sancties (Pew Research Center, 2015).

Schermafbeelding 2015-09-27 om 12.00.21

Natuurlijk heeft de Russische mening ten opzichte van Europa een flinke deuk opgelopen door de sanctiecrisis. Het is echter duidelijk dat men ook in de huidige tijd nog steeds sterk verdeeld is. Tot 2013 stond een kleine meerderheid van de Russen immers positief tegenover Europa en ook in 2015 is nog bijna een derde van de Russen dezelfde mening toebedeeld. Zeker tijdens het huidige publieke debat over Rusland en de EU is het belangrijk om te onthouden dat de Russische mening ten opzichte van Europa al eeuwenlang ambivalent is en er zeker geen gemeenschappelijke negatieve opvatting heerst jegens het westen. Daarnaast zijn er meerdere factoren van invloed op de huidige daling in positivisme over de EU. Blindstaren op de sanctiecrisis, zoals de media tegenwoordig lijken te doen, is in ieder geval oppervlakkig.

 Literatuur

Bloemen, T. (2015). Rusland en de EU blijven elkaar bestraffen. Algemeen Nederlands Persbureau ANP. http://academic.lexisnexis.eu/??lni=5G8S-7CK1-JCV2-F2HS&csi=263237&oc=00240&perma=true (Geraadpleegd op 25 september 2015).

Lukyanov, F. (2008). Russia–EU: the partnership that went astray. Europe-Asia Studies60(6), 1107-1119.

Pew Research Center (2015). NATO Publics Blame Russia for Ukrainian Crisis, But Reluctant to Provide Military Aid. http://www.pewglobal.org/files/2015/06/Pew-Research-Center-Russia-Ukraine-Report-FINAL-June-10-2015.pdf (geraadpleegd op 27 september 2015).

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s