De beïnvloeding van het avantgardistische werk van Lissitzky op de kunstenaars in West-Europa

Het werk van Lissitzky is omschreven als ‘een bemiddeling tussen de cultuur van Sovjet-Rusland en West-Europa(1). De Russische kunstenaar Lissitzky werkte samen met kunstenaars, architecten, theaterregisseurs en fotografen uit heel Europa. Hij wordt ook omschreven als de een bruggenbouwers tussen landen, disciplines, stijlen en kunstenaars(2). In hoeverre heeft Lissitzky de kunstenaars, kunst en architectuur in West Europa beïnvloed?

De joodse El Lissitzky (1890-1941) groeide op in Vitebsk, het huidige Wit-Rusland. Onder het tsaristische regime van Nicolas II werd slechts een beperkt aantal joden toegelaten tot scholen en universiteiten, Lissitzky werd niet toegelaten tot de kunstacademie in Sint Petersburg(3). Hij studeerde architectuur aan de Technische Hochschule in Darmstadt. Met het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog keerde hij in 1914 terug naar Rusland, net als andere Russische kunstenaars zoals Chagall en Kandinsky(4).

De Russische Revolutie in 1917 maakte een einde aan het tsaristische regime van tsaar Nicolaas II. In oktober van datzelfde jaar kwam Lenin aan de macht, door de revolutie kwamen onder zijn leiding grote maatschappelijke veranderingen tot stand. Lissitzky’s werk stond in het teken van het verbeelden van de opbouw van een nieuwe revolutionaire socialistische maatschappij(5). Na de revolutie ontstond er een samenwerking tussen avantgardistische kunstenaars uit West-Europa en Rusland(6), Lissitzky heeft door zijn vele internationale contacten een belangrijke rol gespeeld bij deze samenwerking.

In 1919 werd Lissitzky, door Chagall, aangenomen als docent aan de kunstacademie voor architectuur and grafische vormgeving in Vitebsk. Daar ontmoette hij Kazimir Malevich, ook docent aan deze kunstacademie. Malevich werd zijn vriend en mentor en hierdoor raakte Lissitzky geïnspireerd door zijn stijl, ‘het suprematisme’(7). Deze stroming was dynamisch, maakte gebruik van geometrische figuren en heldere kleuren. Hij ontwikkelde zijn eigen abstracte kunststijl, die hij ‘Proun’ noemde(8). Dat stond voor ‘ontwerp ter bevestiging van het nieuwe’. Met dit begrip gaf Lissitzky zijn utopie van een nieuwe verhouding tussen constructie en ruimte aan(9). Deze ontwerpen bestonden uit geometrische structuren, bewegend in de vrije ruimte. Hij experimenteerde met traditionele architectonische vormen, zoals bruggen en wolkenkrabbers, die hij in zijn utopische ontwerpen plaatste in een futuristische omgeving(10).

Lissitzky keerde in 1921 terug naar Duitsland en werd benoemd tot culturele vertegenwoordiger van Sovjet Rusland.  Zijn werk als vertegenwoordiger maakte dat hij veel contact had met kunstenaars uit West-Europa. Hij richtte, in samenwerking met de Russische schrijver Ilja Erenburg, ook zijn eigen tijdschrift op, Vesjtsj-Gegenstand Object. Met dit tijdschrift hadden zij voor ogen west Europese en Russische kunstenaars over een weer te beïnvloeden(11). Hoewel er slechts twee nummers van dit tijdschrift zijn verschenen blijkt hieruit wel de belangrijke rol van Lissitzky om te bemiddelen tussen West-Europese en Russische kunstenaars. In 1922 werkte Lissitzky mee aan de organisatie van de Eerste Russische Kunsttentoonstelling in Berlijn. Door deze tentoonstelling kon men in Duitsland kennismaken met de Russische kunst en kunststromen die zich hadden ontwikkeld, zoals het suprematisme en het constructivisme.

Lissitzky nam deel aan belangrijke kunstenaarscongressen in West Europa en legde contacten met kunstenaars, onder andere met Theo van Doesburg, oprichter van het tijdschrift De Stijl. In dat tijdschrift verscheen ook een artikel van Lissitky over ‘prounen’ en een bewerking van een van zijn boeken. Daarnaast schreef hij artikelen en vertaalde hij ook artikelen van Malevitsj in het Duits(12). Ook gaf hij verschillende lezingen over Sovjet kunst in Duitsland en Nederland(13). In 1925 keerde hij terug naar Moskou. Hij zette zich in voor het maken van sociaal realistische Sovjet-propaganda, onder Stalins leiderschap werden strenge eisen en restricties gesteld aan de kunst(14).

El Lissitzky droeg bij aan de verspreiding van het constructivistische en suprematische gedachtegoed. Hij had voornamelijk in de jaren twintig en dertig veel contact met andere kunstenaars, in binnen- en buitenland. Hij hield onder andere contact en werkte samen met Malevitsj, Lazlo Moholy-Nagy en Theo van Doesburg. In Lissitzky’s essays en onder enkele van zijn ontwerpen schrijft hij: ‘Ik ga dit niet bouwen: jij gaat dat doen.’(15) Wellicht is dit een aansporing voor vooruitstrevende architecten om zijn enigszins utopische/onuitvoerbare ontwerpen tot leven te brengen? Weinig van Lissitzky’s architectonische ontwerpen zijn daadwerkelijk tot stand gekomen. We kunnen stellen dat  Lissitzky zijn leven voornamelijk gewijd heeft aan het ontwerpen van propaganda kunst voor de Sovjet-Unie en de internationale contacten met kunstenaars in Europa bevorderd.

(1) http://vanabbemuseum.nl/programma/detail/?tx_vabdisplay_pi1%5Bptype%5D=18&tx_vabdisplay_pi1%5Bproject%5D=489
(2) R.Griffioen, Eliezer Lissitzky – archipedia, http://www.architectenweb.nl/aweb/archipedia/archipedia.asp?ID=692
(3) The art story, Modern Art Insight, El Lissitzky, Russian Painter, Typographer and Designer, 2015 http://www.theartstory.org/artist-lissitzky-el.htm,.
(4) Henk Puts, El Lissitzky (1890-1941), 2015. http://www.henkputs.nl/el-bionl.htm.
(5) http://vanabbemuseum.nl/programma/detail/?tx_vabdisplay_pi1%5Bptype%5D=18&tx_vabdisplay_pi1%5Bproject%5D=489
(6) http://www.nai.nl/platform/lezingen_en_debatten/item/_rp_kolom2-1_elementId/1_1467552
(7) http://vanabbemuseum.nl/programma/detail/?tx_vabdisplay_pi1%5Bptype%5D=18&tx_vabdisplay_pi1%5Bproject%5D=489
(8) http://www.avangardism.ru/lisicky.html
(9) About EL Lissitzky, 2015, http://lissitzky.org/about-el-lissitzky/,.
(10) The art story, Modern Art Insight, El Lissitzky, Russian Painter, Typographer and Designer, 2015 http://www.theartstory.org/artist-lissitzky-el.htm,.
(11) Veshch/Gegenstand/Objet, 2015.  http://monoskop.org/Veshch/Gegenstand/Objet.
(12) Henk Puts, El Lissitzky (1890-1941), 2015. http://www.henkputs.nl/el-bionl.htm.
(13) El Lissitzky, 2015. http://monoskop.org/Lissitzky.
(14) Sjeng Scheijen, Universiteit Leiden, ‘Het linkse ideaal in de kunst’, Avant-garde en Socialistisch Realisme.
(15) Koen Kleijn, 20 januari 2010, Horizontale wolkenkrabbers. http://www.groene.nl/artikel/horizontale-wolkenkrabbers.

(16) El Lissitzky, Proun 1 A, Brigde I, 1919, http://thecharnelhouse.org/2013/09/16/proun/proun-1-a-bridge-i-1919-gouache-85-x-150-mm-private-collection-lissitzky-el-1890-1941/

Proun 1 A, Bridge, 1919, El Lissitzky

Proun 1 A, Bridge, 1919, El Lissitzky (16)

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s