De rol van de vrouw in de Sovjet-Unie

Alhoewel er in literatuur, media en colleges veel aandacht besteed wordt aan de opbouw van de Sovjet-Unie en de gevolgen hiervan, is er een factor die mijns inziens te weinig wordt belicht: de vrouw. Wat was haar positie tijdens de opbouw van een socialistische staat, en wat voor invloed had zij?

Rond 1900 was de vrouw een onmisbare factor in het gezinsleven: het creëren van een gezin, voor kinderen en man zorgen; een weinig individualistische positie. Daarnaast maakte zij bepaalde producten die verkocht konden worden. Met de komt van het kapitalisme verdween dit beeld: massaproductie nam de taak van de vrouw over (Kollontai, 1920).  Het plaatje van een familie veranderde hierdoor ook: wat was eigenlijk de taak van de vrouw?

De communistische partij zag hierin zijn taak om de rol van de familie te vervangen. De vrouw had het niet makkelijk, omdat zij inmiddels moest zorgen voor gezin, en ook nog moest werken. Vrouwen in de Sovjet-Unie maakten enorm lange dagen, en hadden weinig om zelf voor te leven. Hierin zag de staat een kans om zich te mengen in het gezinsleven, en hier invloed op uit te oefenen. Het krijgen van veel kinderen werd gepropagandeerd (goed voor de opbouw van de socialistische staat), en in ruil hiervoor werden voorzieningen voor het gezin opgericht. Zo ontstonden er collectieve restaurants waar moeders met hun kinderen en man konden eten na een lange werkdag, omdat zij geen tijd hadden om te koken. Op deze manier ontstonden vele collectieve voorzieningen, wat de samenleving een stapje verder bracht naar die ideale socialistische staat. Kinderen kregen gratis lunch op school, er waren kinderopvangcentra, etcetera. Alhoewel de voorzieningen wel toe namen, stond dit niet in verhouding met het beroep dat op vrouwen werd gedaan. Zij werden geacht te werken om de staatsproductie te stimuleren, maar ook om veel kinderen te krijgen, die moesten helpen met de opbouw van de staat. Vrouwen waren vaak ontevreden en ongelukkig (Kenez, 2006).

Maar waarom wilde de partij precies dat vrouwen en veel werkten, en kinderen kregen?

De participatie van vrouwen in een collectieve samenleving was voor de Bolsjewieken op meerdere manieren van belang. Om te beginnen, was industrialisatie een van de belangrijkste doelstellingen van het communisme. Abortus werd verboden en het krijgen van veel gezinnen gestimuleerd, waardoor vrouwen een grote bijdrage leverden aan de productie in de Sovjet-Unie (Chatterjee, 2002). Hiervoor waren immers arbeiders nodig, heel veel arbeiders zelfs. Naast het propaganderen van de voordelen van een groot gezin, was de vrouw zelf ook in directer opzicht nuttig. Het percentage vrouwelijke arbeiders in de industrie steeg in de jaren ’30 en ’40 van 25 tot 40 procent. In de landbouw was zelfs 55% van de werkzame bevolking vrouw. De vrouw inzetten in de bewerking van land was een gunstige oplossing voor het arbeiderstekort in de Sovjet-Unie, welke was ontstaan door de vele zuiveringen en natuurlijk WOI en WOII (Lapidus, 1978). De Bolsjewieken stonden nadien voor een keuze: of de arbeiders uit de stad naar het platteland verplaatsen, of de vrouwen inzetten. Deze laatste optie was veel praktischer, omdat veel vrouwen er immers al woonden. Bij de eerste optie hadden vele appartementen en dergelijke gebouwd moeten worden voor de arbeiders, wat de staat veel geld zou kosten. Daarnaast mocht aan vrouwen lagere lonen betaald worden, wat nog een economisch voordeel opleverde (Kenez, 2006).

Dat vrouwen voor de staat van groot belang waren is duidelijk, maar de vrouwen zelf waren vaak ontevreden. De Bolsjewieken vreesden voor een opstand, waardoor getracht werd stemmen te winnen onder de vrouwelijke bevolking: de partij had de steun van vrouwen hard nodig. Propaganda speelde hier slim op in, door bijvoorbeeld het communisme als oplossing voor armoede te promoten. Kapitalisme leidde volgens de partij tot een aantal rijken, terwijl in een socialistische staat iedereen kon eten in de collectieve restaurants. Vrouwen zouden hierdoor niet meer hoeven te koken, wat een voordeel was ten opzichte van de ‘kapitalistische vrouw’. Op dergelijke manieren werd geprobeerd het voordeel van een socialistische staat te benadrukken (Kenez, 2006).

Alhoewel dit beeld te idealistisch bleek te zijn, de doelstellingen van de productie in de Sovjet-Unie niet haalbaar bleken en aan het eind bleek dat het hele idee van een socialistische staat niet haalbaar is, was dit zonder de Sovjet-vrouwen al helemaal niet gelukt. Vrouwen hebben een grote bijdrage geleverd aan de productie op het land, aan de mogelijkheid voor de staat om te fungeren als een soort ‘ouders’ voor de samenleving. De staat streefde eigenlijk naar twee dingen: een hoge productie, en de samenleving als een soort van mega-groot gezin, waarvan de communistische partij de ouders was. Om dit te bereiken was de vrouw een onmisbare factor.

  1. Chatterjee, C. (2002). Celebrating woman. Gender, festival, culture and Bolshevik ideology, 1910-1939. Pittsburgh: University of Pittsburgh press.
  2. Kollontai, A. (1920). The family and the communist state.
  3. Kenez, P. (2006) A history of the Soviet Union from the beginning to the end. New York.
  4. Lapidus, G.W. (1978). Women in Soviet society: equality, development and social change. Berkeley: University of California Press.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s