Eenheid als doel

Na de val van de Sovjet-Unie – en daarmee de val van het Sovjet-burgerschap – belandde Rusland in de jaren ’90 in een eenheidscrisis (Vazquez Liñán 2010). Meerdere groepen konden zich niet vinden in Russisch burgerschap en begonnen zich ertegen te verzetten. Waarschijnlijk het beruchtste geval is dat van Tsjetsjenië, dat twee bloederige oorlogen voerde voor onafhankelijkheid (Trouw 2005). Dit in acht genomen is het wellicht niet vreemd dat eenheid (tevens de naam van de huidige regeringspartij) een centrale rol speelt in hedendaags Kremlinretoriek.

            In zijn toespraak aan de Doema beschreef Poetin (2005) de val van de Sovjet-Unie als de grootste geopolitieke ramp die de 20e eeuw heeft gekend. De nieuwe president voegde daaraan toe dat tientallen miljoenen medeburgers zichzelf buiten Russische grenzen bevonden. Dit historische argument correspondeert met voorvallen uit de recente geschiedenis. Uiteraard springt dan de annexatie van de Krim in het oog. Twee dagen na die annexatie houdt Poetin een toespraak, waarin hij stelt: “in het hart van de mensen is de Krim altijd al een onafscheidelijk deel van Rusland geweest” (Poetin 2014). Ook de militaire uitspatting in 2008 naar aanleiding van onrust in het (de jure) Georgische Zuid-Ossetië wordt gerechtvaardigd door te verwijzen naar bescherming van de Russische inwoners. Wederom heeft ‘medeburgers buiten Russische grenzen’ een retorische functie in de legitimering van onorthodoxe internationale betrekkingen. Speelt het Russische verlangen naar zo veel mogelijk invloed in de Kaukasus dan geen rol?

In de hierboven genoemde toespraak aan de Doema vertelt Poetin (2005) tevens dat er “desintegratie in Rusland plaatsvindt”. Als remedie daartegen heeft de president een systeem van geschiedschrijvingspolitiek opgezet om staat, volk en leider te verbinden. Hiervoor wordt het grote leed onder Stalin verdoezeld en wordt de overwinning in de Tweede Wereldoorlog als meest effectieve middel ingezet. Uit een opiniepeiling waarin werd gevraagd naar historisch patriottisme blijkt namelijk dat 41% van de Russen de Tweede Wereldoorlog ver boven elke andere historische gebeurtenis rangschikken (FOM 2002). De Russische ‘Dag van de Overwinning’ appelleert sterk aan dit sentiment. Op het Rode Plein in Moskou wordt op 9 mei een legerparade georganiseerd en spreekt de president de mensen toe. Ook in 2015 tracht Poetin een eenheidsgevoel op te roepen door te zeggen dat “onze hele multi-etnische natie opstond om te vechten voor ons Moederland” (Poetin 2015). Op de verjaardag van de ‘Grote Patriottische Oorlog’, want zo noemen de Russen het, wordt enkel de overwinning op de Duitsers gevierd. Het verbloemt de oorlog met Japan, aanvallen op Polen en Finland in 1939 en invasies in de Baltische Staten en Iran. Om een verhaal zonder ambiguïteit aan de Russische bevolking voor te leggen zegt het Kremlin: de Nazi’s waren het kwaad; de Sovjet-Unie versloeg ze.

In Rusland dient eenheid telkens weer als legitimering van expansionistisch buitenlands beleid – maar de heuse beweegredenen moeten niet worden vergeten. Poetin probeert de Russische invloedssfeer intact te houden dan wel uit te breiden. Maar wat is de reden achter Poetins homogene samenleving? Wellicht probeert hij simpelweg volk, staat en leider te verbinden om zo lang mogelijk president te blijven. Of voorvallen als die van Tsjetsjenië te minimaliseren. Hoe dan ook: het werkt. Patriottisme leeft en bloeit in Rusland – eenheid is het sleutelwoord.

Bronnen
FOM (2002) “Россия: чем гордимся, чего стыдимся?”
http://bd.fom.ru/report/cat/socium/hist_ro/dd02062
Geraadpleegd op 25 september.

Poetin, V. (2005) “Addresses to the Federal Assembly”
http://archive.kremlin.ru/eng/speeches/2005/04/25/2031_type70029type82912_87086.shtml
Geraadpleegd op 25 september.

(2014) “Address by the President of the Russian Federation” http://en.kremlin.ru/events/president/news/20603 Geraadpleegd op 24 september.

(2015) “Transcript of Russia’s President Vladimir Putin’s V-Day Speech: 70th Anniversary of “Victory in the Great Patriotic War””
http://www.globalresearch.ca/transcript-of-russias-president-vladimir-putins-v-day-speech-70th-anniversary-of-victory-in-the-great-patriotic-war/5448502
Geraadpleegd op 26 september.

Trouw (2005) “Dodental van twee Tsjetsjeense oorlogen zou 160000 bedragen”,
http://www.trouw.nl/tr/nl/4324/Nieuws/article/detail/1713427/2005/08/16/Dodental-van-twee-Tsjetsjeense-oorlogen-zou-160000-bedragen.dhtml
Geraadpleegd op 26 september.

Vázquez Liñán, M. (2010) History as a propaganda tool in Putin’s Russia. Communist and Post-Communist Studies. Vol.43(2), pp.167-178

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s