Kunst als propaganda in Rusland

Wanneer men denkt aan Russische politiek denkt men al snel aan de voor iedereen bekende grote posters. Deze posters zijn gemaakt met de meest opvallende kleuren en dragen een boodschap uit. Deze posters werden gemaakt door Russische kunstenaars die vanaf het begin van de Russische revolutie van mening waren dat zij met hun kunst een bijdrage konden leveren aan een betere samenleving. Toch werd kunst al veel eerder op verschillende manieren gebruikt als politiek instrument. Deze blogpost gaat over de vraag: Op welke manieren is kunst ingezet als politiek instrument in de geschiedenis van Rusland?

 

Kunst werd door kunstenaars aangeboden om te gebruiken bij het overdragen van politieke boodschappen, propaganda genoemd. Kunst is echter een breed begrip. De kunst die gebruikt werd voor propaganda was literatuur, visuele kunst en uitvoerende kunst (Pipes, 1995). Propaganda speelt een belangrijke rol in de politieke geschiedenis van Rusland, onder andere bij de overwinning van het communisme in 1917 en bij het behouden van de macht in de jaren die daarop volgden (Kenez, 1985). In de Sovjet-periode moest de kunst zich volledig beperken tot het dienen van propagandadoeleinden (Rhodes, 1993).

 

Propaganda werd in de eerste vorm toegepast in de vorm van schilderijen en vervolgens posters om het grote publiek te bereiken en een nationaal gevoel te creëren bij de burgers. De posters hadden opvallende ontwerpen en bevatten vaak geen tekst, maar visuele boodschappen. Visuele boodschappen werden verkozen boven woorden omdat een groot gedeelte van de bevolking analfabeet was (Rhodes, 1993). In de Sovjet-periode ging de invloed van propaganda zo ver dat het gezien werd als een deel van het onderwijs (Kenez, 1985). De kunst in de vorm van schilderijen bezat een veel steeds terugkomende onderwerpen, onder andere veel drukke industriële en agrarische taferelen. Deze taferelen lieten gezonde en gelukkige arbeiders zien. Hiermee wilde de Sovjet-Unie het beeld van een sterke socialistische maatschappij scheppen. Dit was een verdraaiing van de werkelijkheid aangezien de arbeiders in het echt verre van gelukkig en gezond waren (Siegelbaum en Sokolov, 2004)

Voor de geletterden onder de bevolking werden in de Sovjet-periode propagandakranten en –tijdschriften uitgegeven. Vanaf het begin van de Russische revolutie in 1917 brachten de communisten hun eigen krant uit: de Pravda. Binnen een jaar had Lenin de gehele vrije pers weggevaagd. De kranten en tijdschriften werden verspreid in verschillende talen om een internationaal publiek te bereiken (Pipes, 1995).

 

Tijdens het regime van Lenin werd de zogenoemde agitatiepropaganda ontworpen, afgekort agitprop. Onder agitatie werd het aansporen tot bepaalde politieke of maatschappelijke acties verstaan (Groeneveld, 1998). Dit was een dwingende en agressieve vorm van propaganda waarbij het communisme werd verspreid met politieke slogans en maar halve waarheden werden verteld om dingen mooier te laten lijken dan ze in werkelijkheid waren. Door middel van agitprop moest de politiek populair gemaakt worden bij de burgers en moest een nationaal gevoel brengen (Encyclopaedia Britannica, z.j.). Deze agitprop was terug te vinden in alle mogelijke middelen van propaganda.

 

Hoewel schilderijen, posters en kranten de belangrijkste vormen van propaganda waren, ontstonden er door technologische ontwikkelingen steeds nieuwe mogelijke propagandavormen. Een hele belangrijke was de film. Tot dat moment konden boodschappen alleen overgebracht worden door middel van één beeld op een poster of schilderij. Nu konden door de uitvinding van bewegende beelden gehele films met politieke boodschappen vertoont worden. Vele propagandafilms werden in theaters vertoond in de Sovjet-Unie (Rhodes, 1993)

 

Vanaf de Tweede Wereldoorlog kwam er een nieuw propagandamiddel op waarmee vele mensen tegelijk bereikt konden worden. Dit was de radio. Op gemeenschappelijke locaties werden radio ontvangers neergezet waar het volk naar het nieuws kon luisteren. In de tijd van oorlog werd dit propagandamiddel gebruikt om Duitsland te propaganderen (Rhodes, 1993).

 

Al deze verschillende kunstvormen werden toegepast in de propagandastrijd met als overeenkomstig doel het nationalisme door te laten dringen in de bevolking en het idee van een sterke maatschappij te scheppen. Pas in de tweede helft van de periode van de Sovjet-Unie veranderde de beeldende kunst. Het werd door kunstenaars steeds meer gebruikt als expressiemiddel in plaats van ideologische reclame (Segal, 2015).

 

Bronnen:

 

Encyclopaedia Britannica (z.j.) Agritprop, Soviet history http://www.britannica.com/topic/agitprop (geraadpleegd 27 september 2015).

 

Groeneveld, G. (1998) Agitprop en jazz; Russische en Amerikaanse propaganda. NRC Handelsblad, 25 september 1998.

 

Kenez, P. (1985) The Birth of the Propaganda State: Soviet Methods of Mass Mobilization, 1917-1929. Cambridge: Cambridge University Press.

 

Pipes, R. (1995) Russia Under the Bolshevik Regime. United States: Vintage Books.

 

Rhodes, A. (1993) Propaganda: The Art of Persuation World War II. Londen: Magna Books.

 

Segal, J. (2015) Kunst en politiek: tussen zuiverheid en propaganda. Amsterdam: Amsterdam University Press.

 

Siegelbaum, L.H. & Sokolov, A.K. (2004) Stalinism as a Way of Life. Londen: Yale University Press.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s