Putin: Dictator of Verlosser?

Vladimir-Putin-was-riding-a-three-wheeled-Harley-Davidson-while-he-led-the-motorcade

Putin laat zich graag fotograferen wanneer hij rijdt met de motorbende Nachtwolven, in het Russisch Ночные Волки. Uiteraard rijdt hij dan op de voorste rij en met de grootste motor. Dit is natuurlijk geen toeval. Putin komt zo over als een leeuwentemmer en dus als stoer en krachtig. Tegelijkertijd schuilt er onheil in de associatie van Putin met de motorbende. Je weet nooit wanneer de bende agressief zal worden. Derk Sauer vergeleek Rusland met de grootste motorbende van Europa. Buurlanden zijn niet bang voor de macht van de Russen, maar voor hun onvoorspelbaarheid. Ze kunnen immers veel overlast veroorzaken door zich niet aan de (on)geschreven regels te houden die gelden in Europa. In plaats daarvan gebruikt het Rusland van Putin intimidatie als instrument van buitenlandse politiek.

Veel Westerse commentatoren menen dat de Russische binnenlandse politiek niet anders is dan de buitenlandse. Putin wordt door hen weggezet als dictator, een man die alleen door manipulatie en intimidatie aan de macht is gekomen en kan blijven. Anderen menen dat Putin juist de Russische droom vertegenwoordigt, een sterke leider die het volk bekoort met zijn charismatische en ultra-mannelijke karakter. De vraag is daarom: is Putin de regisseur of speelt hij ‘slechts’ de hoofdrol op het toneel van de Russische politiek?

“Russia was and will remain a great power, preconditioned by the inseparable characteristics of its geopolitical, economic and cultural existence.” zei Putin in een speech toen hij het presidentschap van Yeltsin overnam in 1999.¹ Deze deterministische visie zou op sommige vlakken kunnen kloppen. Wellicht zien de Russen het domineren van de omgeving als de natuurlijke rol van Rusland en hebben ze in Putin de alpha-man gevonden die de historische rol van sterke leider vervult.  Vanuit dit perspectief treedt Putin in de voetsporen van vroegere sterke Russische leiders, zoals Peter de Grote, Catharina de Grote en Stalin, die ervoor hebben gezorgd dat Rusland meetelde in de wereld. De momenten waarop Rusland in het verleden verloor, zoals de Russisch-Japanse oorlog en de Eerste Wereldoorlog worden geweten aan zwak leiderschap. De vergelijking is zelfs al gemaakt tussen Putin en Hitler,² een staatsleider die aan de macht kwam door het herstel van verloren volkstrots te beloven. Ook Putin belooft Rusland sterk te maken na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, dat door velen wordt gezien als het resultaat van een verloren race met het Westen.³

russojapanesewar3

Daarentegen kan het idee dat Rusland een ander soort democratie nodig heeft dan het westerse ook onderdeel uitmaken van de mythe over het mysterieuze oosten. Want al hebben de Russen zeker tijden van voorspoed gekend onder Putin’s bewind en kiezen de Russen hem keer op keer massaal als staatsleider, dat plaatje lijkt toch te mooi om waar te zijn. Het rooskleurige beeld van Putin dat in Rusland naar buiten wordt gebracht via de media is heel kunstig gecreëerd. Het gebrek aan persvrijheid, het misbruik van macht op economisch vlak en de repressie van de oppositie worden veelal in de doofpot gestopt in Rusland. Kennelijk denkt Putin dat zonder het onberispelijke imago gevormd door hemzelf met hulp van de pers hij misschien niet de steun van zijn volk zou krijgen. Zonder de waas van mooie beloftes zou denkbaar kunnen worden voor de Russen dat Putin eigenlijk een man is zonder idealen die zijn kans greep toen hij hem zag.

Zijn de Russen veroordeeld tot een dictatoriale leider of is er eerder sprake van een self-fulfilling prophecy? De waarheid ligt waarschijnlijk in het midden. Natuurlijk appelleert Putin aan de historische missie van Rusland als sterke macht. Maar zou er niet op een afwijkende manier door anderen op die historische missie aanspraak kunnen worden gedaan? Het is die mogelijke concurrentie die Putin de nek omdraait met het gebrek aan persvrijheid, onderdrukking van oppositie et cetera. Het land lijkt echter gehecht aan de politieke dynamiek die al langere tijd in stand wordt gehouden. De meerderheid van de Russen ziet op het moment simpelweg geen beter alternatief. De ommekeer zal echter vanuit Rusland zelf moeten komen en pas wanneer Putin niet langer aan de macht zal zijn, zal duidelijk worden hoe de Russen hem ervoeren. Het antwoord op dit vraagstuk zal de tijd ons leren.

  1. Oldberg, I., Russia’s Great Power Ambitions and Policy Under Putin, published in: Kanet, R.E. (red), “Russia: Re-Emerging Great Power”, Palgrave Macmillan (2007), p.13
  2. Starobin, P., The Eternal Collapse of Russia, The National Interest (2014), p.25
  3. Zie bijvoorbeeld;  Fukuyama, F., The End of History and The Last Man, The Free Press (1992)
  4. Hawley, C., The World from Berlin: ‘Putin Is Transforming Russia into a Police State’, Der Spiegel International (2012)
Advertenties