Rusland en Wit-Rusland – een bekoelde vriendschap?

Loekasjenko en Putin op een bijeenkomst betreffende het verdrag van de Unie van Wit-Rusland en Rusland.

Op 19 september 2015 is de volgende kop zichtbaar op de website van de Volkskrant: “Rusland onderhandelt over militaire basis in Wit-Rusland”.1 Sinds de stichting van Wit-Rusland in 1917 zijn deze twee staten bondgenoten en hebben verschillende verdragen gesloten.2 Hierom lijkt deze onderhandeling een simpele opgave voor Poetin. Echter zit de relatie tussen de twee landen niet zo simpel in elkaar. Ondanks de gemeenschappelijke geschiedenis van de twee landen zijn er toch veel spanningen die belangen van Poetin in de weg kunnen zitten.

Om de relatie tussen de twee landen te begrijpen is het belangrijk om hun gemeenschappelijke geschiedenis te kennen. Wit-Rusland is tot de revolutie in 1917 onderdeel geweest van Rusland, waarna de Democratische Republiek van Wit-Rusland werd gesticht2. Vanaf het moment dat de Bolsheviks in 1919 de Sovjet Socialisten Republiek van Belarus oprichtte, was Wit-Rusland een onderdeel van de USSR. Dit bleef zo tot een grote verandering in 1991: het uit elkaar vallen van de USSR. Zowel Rusland als Wit-Rusland kregen hierbij hun soevereiniteit terug. Sinds de soevereiniteit van Rusland en Wit-Rusland is er voornamelijk sprake van het vormen van twee aparte staten. Ook dit veranderde toen in 1994 Alxander Loekasjenko (momenteel ook wel “de laatste dictator van Europa” genoemd door zijn totalitaire manier van regeren3) verkozen werd als president van Wit-Rusland, een staat die op dat moment door onder andere een onstabiele situatie in Rusland in een slechte economische en sociale situatie verkeerde.
Vanaf Loekasjenko’s aanstelling is er een hechtere band tussen de twee landen gevormd. Deze toenadering is voornamelijk het gevolg van de crisis in Wit-Rusland en diens afhankelijkheid van materialen uit Rusland samen met Loekasjenko’s persoonlijke vertrouwen in Rusland en beloften die hij gedaan had aan het volk. Ook het aansluiten van landen uit Centraal Europa en de Baltische staten zorgden voor een dreiging voor de beiden staten, die dit zagen als vijandelijk bondgenootschap dat tegen hen gericht was. 2
Na meerdere vriendschappelijke verdragen is in 1997 het verdrag van de Unie van Wit-Rusland en Rusland uitgeroepen.2 Begin dit jaar is ook de Euraziatische Unie opgericht, waarbij Kazachstan ook verbonden is. Hierin is de al bestaande samenwerking binnen de vrije handel en gelijke douanetarieven tussen de landen uitgebreid op het gebied van industrie en landbouw.4

Wit-Rusland en Rusland lijken een sterke alliantie te vormen. Gezien de hechte geschiedenis van de twee staten lijkt er geen enkel obstakel te zijn voor Poetin’s wens. Echter, schijn bedriegt. Want de relatie is niet zo makkelijk als op eerste gezicht lijkt.

Meerdere conflicten zorgen voor een stroeve relatie. Zo hebben de landen meerdere keren problemen gehad over de levering van gas vanuit Rusland naar Wit-Rusland. Gas, dat door het Russische gasbedrijf Gazprom naar Wit-Rusland wordt vervoerd, heeft voor de Wit-Russische overheid lange tijd dezelfde prijs gehad als voor de Russische regio’s. Daarbij hebben de Wit-Russen meer toegang gekregen tot de Russische markt. Deze subsidies vanuit Rusland waren in ruil voor de zekerheid van een anti-Westerse bondgenoot en loyale volger als buurland. In verloop van de tijd heeft Rusland er echter voor gekozen om meer economische invloed te hebben in Wit-Rusland, en hierom onder andere de energieprijs omhoog te gooien. Dit heeft geleid tot meerdere gasconflicten, waarbij na veel discussie de prijs voor gas flink omhoog is gegaan.5 In 2010 is de gaskraan wederom ‘als waarschuwing’ dichtgedraaid omdat Wit-Rusland de rekening niet betaalde. Na deze conflicten heeft Wit-Rusland geprobeerd dichter bij de EU te komen om afhankelijkheid van Rusland te laten doen afnemen. Door het totalitaire regime en tekort aan democratisering binnen Loekasjenko’s staat is dit tot nu toe echter niet gelukt.5

De wil van Rusland om meer (economische) invloed te hebben resulteert in angst voor een asymmetrisch evenwicht van macht vanuit Wit-Rusland.5 Loekasjenko komt er voor uit dat hij de invloed van Rusland wil verkleinen,7 maar de vraag is of dat wel mogelijk is door de Wit-Russische afhankelijkheid van energielevering vanuit Rusland. Mede door deze angst stelt Wit-Rusland zich niet langer meer op als de loyale steun waar Rusland op kan vertrouwen.5 Dit kwam ook naar voren tijdens de annexatie van de Krim die Loekasjenko openlijk afkeurde.7 Van beiden kanten is er ook media gebruikt om de ander aan te vallen of zwart te maken.5

Al met al lijkt de vriendschap tussen deze twee landen niet bepaald vlekkeloos te verlopen. Rusland heeft een machtspositie door de economische afhankelijkheid van Wit-Rusland. Of Poetin zijn militaire basis zal krijgen blijft daarom een vraag. Maar, ook al is Loekasjenko niet meer zijn beste vriend, door gebruik van een machtspositie kun je ook bij hen veel afdwingen.

1. Rusland onderhandelt over militaire basis in Wit-Rusland. (2015). Geraadpleegd op 20 september 2015 van http://www.volkskrant.nl/buitenland/rusland-onderhandelt-over-militaire-basis-in-wit-rusland~a4145791/.

2. Žuly, A. (2005). Towards A Union State Of Russia And Belarus. Lithuanian Foreign Policy Review, 15(16), 148-169.

3. Wit-Russisch Milinkevich: “Straf het regime, maar open deuren voor mensen”. (2011). Geraadpleegd op 23 september 2015 van http://www.denederlandsegrondwet.nl/9353000/1/j9vvihlf299q0sr/vilxldf5wbya?ctx=vgaxlcr0e00m&start_tab0=180.

4. Oud-Sovjetstaten richten Euraziatische Unie op. Geraadpleeg op 20 september 2015 van http://www.volkskrant.nl/buitenland/oud-sovjetstaten-richten-euraziatische-unie-op~a3663497/.

5. Frear, M. (2010). Russian’s relations with Belarus and Kazakhstan. Bremen und Zürich, Forschungsstelle Osteuropa und Center for Security Studies. Geraadpleegd op 21 september 2015 van http://data.datacite.org/10.3929/ethz-a-006252940.

6. Moskou knijpt gaskraan weer eens dicht. (2010). Geraadpleegd op 23 september 2015 van http://www.volkskrant.nl/archief/moskou-knijpt-gaskraan-weer-eens~a994734/).

7. Wit-Rusland wil meer afstand van Rusland. (2014) Geraadpleegd op 20 september 2015 van http://www.360magazine.nl/politiek/3552/wit-rusland-wil-met-rusland-breken. Loekasjenko en Putin op een bijeenkomst betreffende het verdrag van de Unie van Wit-Rusland en Rusland.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s