Tatlin’s toren: de grootsheid van het communisme in één ontwerp

In 1918 was de Oktoberrevolutie in Rusland aan zijn einde gekomen, maar de overwinning van de bolsjewieken lag nog vers in het geheugen van de Russen. Lenin wilde deze heuglijke gebeurtenis eren met een nieuw project voor Russische kunstenaars: het Programma van Monumentale Propaganda. De monumenten uit de tsaar-tijd moesten worden vervangen door kunstwerken die de idealen van de Russische arbeiders zouden weergeven (Roman 1985: 498). Ook de toen nog vrij onbekende kunstschilder Vladimir Tatlin, 33 jaar, kreeg de opdracht om een ontwerp in te dienen. Zijn ontwerp, getiteld het Monument van de Derde Internationale, is vrijwel zeker het opmerkelijkste ontwerp uit die tijd en heeft Tatlin wereldwijde bekendheid opgeleverd. Deze toren, die zou worden gebouwd in Sint-Petersburg, bestaat uit verschillende componenten en heeft meerdere doeleinden (Lynton 2009: 99-100). Daarnaast moest Tatlin het communistisch gedachtegoed in zijn ontwerp verwerken om aan de eisen van Lenin te voldoen. Op welke manier heeft Tatlin geprobeerd het communisme van de jaren twintig in zijn excentrieke toren te representeren?

Vladimir Talin, Monument van de Derde Internationale. Schets van Nikolai Punin, 1920 (Dixon 2012: 3)

Vladimir Talin, Monument van de Derde Internationale. Schets van Nikolai Punin, 1920 (Dixon 2012: 39).

Tatlin’s toren staat stijf van de symboliek. Ten eerste is duidelijk te zien dat de toren scheef staat. Tatlin wilde de toren namelijk per se richting het westen laten leunen. De toren zou gemaakt worden van vrij nieuwe en moderne materialen voor die tijd, staal en glas, en daardoor zou de toren het symbool zijn van een gemoderniseerd Rusland. De toren zou richting het westen leunen om een beeld over te brengen naar de westerse landen: de modernisering van Rusland was in volle gang en representeerde de grootsheid van het communisme (Croizier 2014).

“The monument is made of steel, glass and revolution.” – Victor Shklovsky, 1919 

Ten tweede vertegenwoordigde het benodigde materiaal, staal en glas, ook een ander onderdeel van het communisme. Tatlin wilde namelijk dat de toren ‘open’ zou zijn voor iedereen. Volgens het communistisch gedachtegoed is iedereen gelijk aan elkaar en daarom was het voor Tatlin belangrijk dat iedereen het bouwwerk kon bezichtigen. Zo zou geen steen het zicht van de burgers beperken. Het staal zou de toren alleen ondersteunen en voor de rest zou glas het overgrote deel van de toren bedekken (Croizier 2014).

Door het glas zouden de burgers ook zicht hebben op de verschillende overheidsposten die zich in de toren zouden vestigen. Volgens Tatlin zou de toren drie onderdelen van de communistische overheid huisvesten, met in de top van de toren het ministerie voor propaganda. Propaganda was enorm belangrijk voor Lenin en het communisme. Het ministerie zou beschikken over alle mogelijke diensten om de juiste informatie over te brengen naar het proletariaat, zo stelde Tatlin (Lynton 2009: 96).

Bovendien had de hoogte van de toren een symbolische waarde. Het is geen toeval dat Tatlin’s toren met zijn vierhonderd meter hoogte ruim honderd meter boven de Eiffeltoren zou uitsteken. Hoewel Tatlin zich heeft laten inspireren door het pronkstuk van de stad Parijs, zag hij de Eiffeltoren ook als het boegbeeld van het kapitalisme. Tatlin heeft zijn toren dan wel enigszins qua constructie en qua materiaal op de Eiffeltoren laten lijken, maar wilde met de hoogte van het bouwwerk de wereld laten weten dat het communisme het kapitalisme overtreft (Croizier 2014).

Een door middel van photoshop gemaakte afbeelding van hoe de toren zou afsteken bij het landschap rondom St. Petersburg

Deze afbeelding laat door middel van photoshop zien hoe hoog te toren van Tatlin zou zijn als deze ooit was gebouwd (Dixon 2012: 42)

De laatste symbolische gedachte achter de toren was tevens een groot deel van de ondergang van het ontwerp. Tatlin had het idee om de drie verschillende ‘hallen’ in de toren, die de drie overheidsposten zouden huisvesten, te laten ronddraaien. Een revolutie wordt immers vaak gedefinieerd als een omslag of een draaiing en op deze manier wilde hij de revolutie van het communisme in de toren verwerken (Lynton 2009: 99). Helaas werd de realisatie van de toren door deze ingewikkelde constructie als vrijwel onmogelijk beoordeeld en is de toren nooit verschenen aan de skyline van Sint-Petersburg. Toch kan geconcludeerd worden dat Tatlin met zijn ontwerp van de toren een boegbeeld voor het communisme heeft gecreëerd. Het Westen had zeker even moeten slikken als deze imposante verschijning werkelijkheid was geworden.

Bronnen:

  • Croizier (2014) Tatlin’s tower: the Monument to the Future that never was. Illinois: World History Connected. (url voor het laatst geraadpleegd op 26 september 2015: http://worldhistoryconnected.press.illinois.edu/11.1/forum_croizier.html).
  • Dixon, J. (2012) Reconstructing Tatlin’s Tower. AA files no. 64: 37 – 47.
  • Lynton, N. (2009) Tatlin’s Tower: Monument to Revolution. New Haven: Yale University Press. 
  • Ramon, G.H. (1985) Tatlin’s Tower: Monument as Theater. Canadian American Slavic Studies 19, no. 4: 497 – 510.
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s