Tegen Rusland? Fascist!

In 2014 werd voor het eerst in Europa sinds de Tweede Wereldoorlog een staatsgrens onder militaire dwang gewijzigd met de Russische annexatie van de Krim. Waarom deden de Russen dit en hoe legitimeerden zij het? Dat heeft te maken met de huidige Russische geschiedpolitiek van Poetin, waarbij geldt dat als men tegen Rusland is, men voor het fascisme is.

Wat was er aan de hand in Oekraïne in 2014? Er waren al sinds 2013 demonstraties op het Maidanplein in Kiev (BBC, 2014). Oorspronkelijk wilden de demonstranten dat de Oekraïense president Janoekovitsj een associatieverdrag met de Europese Unie tekende. Later wilde men dat de president aftrad, zeker nadat er zo’n honderd demonstranten waren doodgeschoten. Uiteindelijk vluchtte de president en werd hij door het Oekraïense parlement uit zijn functie gezet. Er kwam ook een tijdelijke nieuwe regering (Starink, 2015).

De Russische regering zinde dit alles totaal niet. Zo was er discussie in het Oekraïense parlement dat het Russisch als officiële taal wellicht afgeschaft moest worden (Russia Today, 2014). Twee leden van de nieuwe regering waren van de nationalistische partij Svoboda. De Russische regering noemde de nieuwe Oekraïense regering daarom een fascistische junta, die door een illegale coup aan de macht was gekomen. Ook wezen ze op de aanwezigheid van neonazi’s op het Maidanplein die bij de extreemrechtse partij Pravi Sektor hoorden (Starink, 2015).

Sterker nog, de Russische regering zei dat ze bang waren dat alle etnische Russen in Oekraïne zouden worden uitgemoord. Een brand in Odessa waarbij zo’n veertig pro-Russische demonstranten om het leven kwamen, leek dit beeld te bevestigen (Brandt Corstius, 2015). Uiteindelijk infiltreerde het Russische leger in de Krim en werd aan de hand van een lokaal georganiseerd referendum besloten dat de Krim onderdeel werd van de Russische federatie. Ook werd er in het geheim militaire steun verleend aan separatisten in Oost-Oekraïne.

De annexatie van de Krim werd door Oekraïne en het Westen gezien als een schending van het internationaal recht, omdat internationale staatsgrenzen daarin heilig zijn. Hoe legitimeerden de Russen dit dan? Dat heeft alles te maken met de Russische geschiedpolitiek. Geschiedpolitiek in een concept welke inhoudt dat een historisch verhaal gebruikt kan worden door politici om hun eigen agenda te rechtvaardigen en bepaalde acties te legitimeren (Levy & Dierkes, 2002). Een bekend voorbeeld is de dolkstootlegende waarmee Hitler anti-Joodse maatregelen in Duitsland rechtvaardigde.

De Russische geschiedpolitiek van Poetin is sterk gebaseerd op het dominante historische verhaal van de Sovjet-Unie (Uldricks, 2009; MacFarquhar, 2015; Van Vree 2015). Dat is het verhaal van de Sovjet-Unie als de vernietiger van het fascisme en de redder van Europa in de Tweede Wereldoorlog (Koposov 2011; Dzyadko, 2014). Tevens zegt dit verhaal: wie tegen de Sovjet-Unie was, was voor het fascisme. Poetin heeft vervolgens de Sovjet-Unie vervangen door Rusland, zodat het nu is: wie tegen Rusland is, is voor het fascisme (Van Vree, 2015). Dat is waarom hij zijn tegenstanders, waaronder dus de Oekraïense regering en demonstranten op het Maidanplein, fascisten noemt.

Twee andere voorbeelden van de strijd tegen het fascisme tijdens de Grote Vaderlandse Oorlog, zoals de Tweede Wereldoorlog in Rusland bekend is, zijn de figuur van Stepan Bandera en de tweede verdediging van de stad Sevastopol. Aan de zijde van Nazi-Duitsland streden ook nationalisten zoals de Oekraïner Stepan Bandera die zijn land wilde zuiveren van alle niet-Oekraïners. In Rusland en het oosten van Oekraïne wordt hij gezien als een massamoordenaar, maar in het westen als een vrijheidsstrijder (Starink, 2015). Ook hij past dus moeiteloos in het Russische plaatje dat alle Oekraïense nationalisten tevens fascisten zijn. De annexatie van de Krim met daarop de stad Sevastopol wordt ook wel de derde verdediging van Sevastopol genoemd (TASS, 2014). Dat past ook in het plaatje, want het suggereert een direct vervolg op de tweede verdediging. Die vond van 1941 tot 1942 plaats toen de Sovjets Sevastopol verdedigden tegen de nazi’s. De derde verdediging impliceert dus ook een gevecht tegen de fascisten.

Kortom, als het gaat om de vraag waarom Rusland zo fel reageerde op de gebeurtenissen in Oekraïne van 2014, dan komt dat omdat deze in de nationale Russische geschiedpolitiek, sterk beïnvloed door de ervaringen van de Sovjet-Unie in de Tweede Wereldoorlog, als een existentiële bedreiging voor Rusland en Russen werd gezien.

 

Bronnen

BBC (13 november 2014). Ukraine crisis: Timeline. Laatst geraadpleegd op 27 september 2015 op http://www.bbc.com/news/world-middle-east-26248275.

Brandt Corstius, J. (6 september 2015). Mistig land: Moldavië. VPRO Grensland.

Dzyadko, T. (22 april 2014). Putin Is Using WWII for Propaganda Because It’s the Best Memory That Russia Has. New Republic.

Koposov, N. (januari 2011). “The Armored Train of History”: The Politics of History in Post-Soviet Russia. Perspectives on History. Laatst geraadpleegd op 27 september 2015 op  https://www.historians.org/publications-and-directories/perspectives-on-history/january-2011/the-armored-train-of-memory-the-politics-of-history-in-post-soviet-russia.

Levy, D. & Dierkes, J. (2002). Nationhood in German Legislation. In: Müller, J.-W. (ed.) (2002). Memory & Power in Post-War Europe: Studies in the Presence of the Past. Cambridge: Cambridge University Press.

MacFarquhar, N. (7 mei 2015). A Parade Hailing Russia’s World War II Dead and Marching Further From the West. The New York Times. Laatst geraadpleegd op 27 september 2015 van http://www.nytimes.com/2015/05/08/world/europe/russia-victory-day-wwii-may-9.html?_r=0.

Russia Today (27 februari 2014). Canceled language law in Ukraine sparks concern among Russian and EU diplomats. Russia Today. Laatst geraadpleegd op 27 september 2015 van  http://www.rt.com/news/minority-language-law-ukraine-035/.

Starink, L. (2015). De schaduw van de grote broer. Amsterdam: Atlas Contact.

TASS (6 april 2014). Russia’s Crimea honours participants of Sevastopol recent ‘3rd defence’ against radicals. TASS. Laatst geraadpleegd op 27 september 2015 van http://tass.ru/en/russia/726691.

Vree, F. van (8 september 2015). Ruslands Politiek van de Herinnering: Rusland, Europa en de herinnering aan Tweede Wereldoorlog. Amsterdam: Universiteit van Amsterdam.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s