Barbara Radziwiłłówna

Zoals haast elk land zijn liefdestragedies kent, kent Polen het verhaal van koning Sigismund August en zijn geliefde Barbara Radziwiłł. Hun treurige verhaal blijft nu nog een inspiratie voor schrijvers, kunstenaars en filmmakers. Barbara Radziwiłł was volgens velen een buitengewoon mooie vrouw; zo wordt zij in bronnen omschreven als ‘de mooiste vrouw van de zestiende eeuw’ of zelfs ‘de tweede Helena van Troje’.

Een portret van Barbara Radziwiłł door een onbekende schilder uit Łańcut.

Een portret van Barbara Radziwiłł door een onbekende 19e eeuwse schilder.

De Radziwiłł familie was in de 15e eeuw welvarend en politiek invloedrijk. Deze adellijke familie komt oorspronkelijk uit Litouwen, waar het voorheen bekend stond als het huis Astikai. In de tweede helft van de vijftiende eeuw nam Mikołaj de Oude, zoon van Radvila Astikai en destijds het hoofd van de Astikai familie, de naam van zijn vader aan en door latere polonizatie kwam de familie bekend te staan als Radziwiłł. Twee kinderen van Mikołajs zoon Jerzy zouden de positie van de Radziwiłłs in het Pools-Litouws gemenebest nog meer versterken, maar de bekendste van deze twee is Jerzy’s dochter Barbara.

Voor haar huwelijk met Sigismund August was Barbara Radziwiłł getrouwd met de woiwode[1] van Nowogródek, Stanislovas Goštautas (pl. Stanisław Gasztołd)[2]. Het huwelijk duurde echter niet lang, en na vijf jaar stierf Goštautas zonder erfgenamen. Door de wetten in het Pools-Litouws gemenebest met betrekking tot erfrecht betekende dit dat koning Sigmund I al zijn bezittingen zou erven, maar hij gaf Goštautas’ bezittingen echter aan zijn zoon, Sigismund August. Tijdens zijn bezoek aan het kasteel van Goštautas heeft Sigmund Barbara Radziwiłł waarschijnlijk ontmoet.

Na de dood van Sigismund’s eerste vrouw, Elizabeth van Oostenrijk, begon hij steeds meer tijd door te brengen met Barbara, ondanks de pogingen van zijn familie om een nieuwe bruid voor hem te zoeken. In 1547 trouwden ze in het geheim[3]. Een jaar later vertelde Sigismund zijn ouders over zijn huwelijk met Barbara, wat voor een grote ophef zorgde onder de Poolse adel, aangezien hij wettelijk verplicht was de Sejm om toestemming te vragen voor het huwelijk. Door de controverse die het huwelijk veroorzaakte, lukte het de andere Radziwiłłs om hun invloed te vergroten[4]. Sigismund August moest veel concessies doen om zijn huwelijk officieel te maken: de Sejm was bereid het huwelijk te accepteren mits Barbara niet tot koningin van Polen werd gekroond, maar dit accepteerde Sigmund niet en dus begon Sigmund zijn eigen campagne tegen de szlachta die tegen het huwelijk waren. Ook zijn moeder Bona Sforza, die het sterkst tegen het huwelijk was, moest weg uit het koninklijk hof. Het uiteindelijke resultaat van Sigismund’s inspanningen werd duidelijk in de Sejm van 1550: de szlachta verzetten zich niet meer tegen het huwelijk en in hetzelfde jaar werd Barbara tot koningin van Polen gekroond.

Jammer genoeg kon Barbara niet lang genieten van haar huwelijk; sinds haar geheime huwelijk in 1547 had zij erg last van buikpijn en andere inwendige kwalen, waaraan zij op 8 mei 1551 uiteindelijk overleed. Er zijn veel speculaties gedaan over haar doodsoorzaak, zo wordt het onder andere toegeschreven aan vergiftiging door haar schoonmoeder Bona Sforza[5] of aan soa’s, maar tegenwoordig denken historici dat zij waarschijnlijk aan baarmoederhalskanker of eierstokkanker is overleden[6].

Barbara Radziwiłł werd in haar tijd vaak erg negatief omschreven en velen beschuldigden haar van overspel en losbandigheid. Haar echte populariteit begon echter een paar eeuwen later, toen mensen haar affaire met Sigismund begonnen te zien als een tragisch liefdesverhaal. Haar verhaal werd door de eeuwen heen vaak gebruikt door zowel kunstenaars als schrijvers: zo is er bijvoorbeeld de legende over Pan Twadorski, een Poolse edelman uit de zestiende eeuw die door een contract met de duivel magische krachten kreeg. Hij gebruikte deze krachten om onder andere de geest van Barbara Radziwiłł op te roepen om zo Sigismund August te troosten. Een beroemd schilderij van Barbara Radziwiłł is bijvoorbeeld het onderstaande schilderij, geschilderd door Józef Simmler.

De dood van Barbara Radziwiłł, door Józef Simmler.

De dood van Barbara Radziwiłł, door Józef Simmler.

Na Barbara’s dood hertrouwde Sigismund nog één keer, maar ook hij stierf uiteindelijk zonder erfgenaam, wat een treurig einde betekende voor het huis der Jagiellonen.

[1] Een soort van gouveneur.

[2] Skalka, R. Barbara Radziwiłłówna, Królowa Polska, żona Zygmunte Augusta (Warschau, 1861), p. 7 Geraadpleegd via https://books.google.nl/books?id=rotaAAAAcAAJ&printsec=frontcover&dq=barbara+radziwi%C5%82%C5%82%C3%B3wna&hl=nl&sa=X&ved=0CB8Q6AEwAGoVChMIy7WZv9SryAIVAlQaCh16AgqL#v=onepage&q=gasztold&f=false

[3] Frost, R. The Oxford History of Poland-Lithuania: Volume I: The Making of the Polish-Lithuanian Union, 1385-1569. (OUP Oxford, 2015.) p. 436

[4] Frost, R. (2015) p. 437

[5] Nowakowski, T. Die Radziwills, Die Geschichte einer großen europäischen Familie (München, 1967). P. 62

[6] Frost, R. (2015) p. 438

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s