Een stabiele economische toekomst van “petrostaat” Rusland – Hoe twee vicieuze cirkels doorbroken moeten worden

 “Wat gebeurt er met de Russische economie als de olieprijzen de komende 5 tot 10 jaar laag blijven?” Een publieksvraag na afloop van het college van Erik Dirksen (Twintigste-eeuws Rusland: economie, 6 oktober 2015) die te denken geeft. Immers, de productieketen van fossiele brandstoffen zorgt voor de helft van de Russische staatsinkomsten en behelst bijna twee derde van de nationale export (Etkind, 2015). Als de inkomsten hieruit afnemen, lijken de negatieve gevolgen voor de Russische economie onvermijdelijk. Volgens Russische experts kan het bruto binnenlands product dit jaar al met 5% afnemen door dalende olieprijzen (Lossan, 2015). Volgens Erik Dirksen zal een lagere olieprijs echter op de lange termijn positief zijn voor de Russische middenklasse. De Russische staat zal namelijk de dalende belastinginkomsten uit de grondstofsector moeten compenseren, waarbij de steeds groter wordende middenklasse voor de hand ligt als potentiele inkomstenbron. Echter, hoe moet de Russische staat dit bewerkstelligen?

Als de Russische staat streeft naar een sterke binnenlandse economie en een florerende middenklasse, die genoeg belastinginkomsten oplevert om op te wegen tegen de dalende inkomsten uit fossiele brandstoffen, moeten twee vicieuze cirkels doorbroken worden. Allereest heeft de overdaad aan fossiele brandstoffen Rusland gemaakt tot een hyper-extractieve staat. De elite die aan de macht is verkrijgt haar inkomsten direct vanuit natuurlijke bronnen, waarbij het volk en overheidsinstituties een marginale rol spelen. Het volk is afhankelijk van de vrijgevigheid van de elite, die zodoende het volk in zijn macht houdt (Etkind, 2015). Echter, hoe meer de Russische staat is gaan steunen op haar inkomsten uit natuurlijke bronnen, hoe minder zij heeft geïnvesteerd in de binnelandse economie, menselijk kapitaal en goede overheidsinstituties. Dit was namelijk niet noodzakelijk omdat er toch genoeg verdiend werd door de sterke grondstofsector. Dit beleid leidde er echter toe dat er momenteel sprake is van een te verwaarlozen binnenlandse productie. De niet-grondstof sectoren nemen sinds begin 2000 in omvang af, waardoor de afhankelijkheid van natuurlijke bronnen alleen maar groter is geworden (Lossan, 2015). De eerste vicieuze cirkel is hiermee een feit.

Een tweede negatieve invloed op de Russische middenklasse is de aanwezigheid van een relatief grote schaduweconomie en de manier waarop de Russische staat het verlies van inkomsten hieruit probeert te compenseren. Het opereren in de schaduweconomie gaat gepaard met grootschalige belastingontwijking in Rusland, door zowel burgers als bedrijven. Dit zorgt voor een enorm potentieel verlies van inkomsten voor de Russische staat. Dit potentiele verlies probeert men door middel van belastingverhogingen te compenseren. Dit beleid blijkt echter juist averechts te werken. De belastingverhogingen zijn een extra drijfveer geworden voor consumenten en bedrijven om in hogere mate hun toevlucht te zoeken in de schaduweconomie, wat weer extra belastingontwijking (en een toegenomen corruptie) tot gevolg heeft. Hierdoor is de Russische schaduweconomie tussen 1990 en 2000 gestegen van 27% tot 45.1% van het bruto nationaal product (Torgler, 2003). Het averechtse fiscale beleid van de Russische staat zorgt dus voor een tweede vicieuze cirkel.

Het is duidelijk dat de Russische staat de twee hierboven genoemde vicieuze cirkels moet doorbreken om klaar te zijn voor een toekomst met enerzijds dalende inkomsten uit fossiele brandstoffen en anderzijds een middenklasse die voldoende ondersteund wordt om de Russische economie te laten groeien. Een gunstiger belastingsysteem, het stimuleren van niet-grondstof sectoren en het investeren in overheidsinstituties lijken hiervoor de oplossingen. Kortom; de Russische staat moet veranderen van hyper-extractief naar inclusief. Minder macht naar de economische elite en een sterkere focus op de gewone burger.

Literatuur

Etkind, A. (2015). Putin’s Russia: An Exemplary Case of Hyper-Extractive State. The World Financial Review. http://www.worldfinancialreview.com/?p=3472 (geraadpleegd op 15 oktober 2015).

Lossan, A. (2015). Fall in oil prices could shrink Russia’s GDP by five percent. Russia Beyond The Headlines. http://rbth.co.uk/business/2015/01/21/fall_in_oil_prices_could_result_in_russias_gdp_shrinking_by_five_per_43043.html (geraadpleegd op 15 oktober 2015).

Torgler, B. (2003). Tax morale in transition countries. Post-communist economies15(3), 357-381.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s