Grote terreur en nationalisme maken het Rode Leger

Untitled

Het Rode Leger in de tijd van de 2e wereldoorlog is misschien wel een van de meest indrukwekkende legers ooit geweest. In 1945 telde het 12 miljoen man en zouden er niet eens genoeg wapens zijn geweest om alle manschappen te voorzien. Men vergeet vaak te erkennen dat het Rode Leger van Jozef Stalin aan het oostfront de Duitsers veel weerstand bood en heeft teruggedreven naar Berlijn. Mijn vraag is hoe een leger van een dergelijke omvang tot stand heeft kunnen komen en een geheel is gebleven onder de leiding van een man, Jozef Stalin. Was er dienstplicht of was er sprake van propaganda om mensen warm te maken voor het Rode leger?

In het begin van de Russische revolutie en de burgeroorlog die daarop volgde, waren strijdkrachten nodig. De bolsjewieken en andere verdedigers waren bereid te strijden; hieruit ontstond het Rode Leger van Arbeiders en Boeren: het Rode Leger. Om over voldoene manschappen te kunnen beschikken besloot de leider destijds, Vladimir Lenin, de dienstplicht in te voeren. Bij het enorme aantal manschappen van het Rode Leger, moest ook een degelijk arsenaal aan wapens. Deze ontwikkeling werd opgenomen in de Vijfjarenplannen van Stalin.

In de jaren ’30 van de 20e eeuw was er een periode onder Stalin die bekend staat als een van terreur. De Goelag kampen, ondertussen wel redelijk bekend, waren een onderdeel hiervan. Daarnaast was er een grote zuivering, die nodig was in de ogen van Stalin. Hij zag een deel van de bolsjewieken als bedreiging en iedereen in een machtspositie was wel verdacht. De zuivering begon in 1934, met de moord op Sergeï Kirov2, een populaire partijleider in Leningrad (Sint-Petersburg). Daarna kreeg Stalin de mogelijkheid de partij te zuiveren. Mensen werden in gevangenissen geplaatst; hele gezinnen waren vervolgbaar voor de daden van de vaderen en zelfs kinderen konden worden geëxecuteerd. Voor sommigen, de mensen in een hogere positie, was er wel een proces. Maar de uitkomst was altijd hetzelfde, ‘schuldig’1.

Het aantal gearresteerden en geëxecuteerden in deze periode van 5 jaar is geschat op 1 miljoen. Daarnaast zouden nog eens 10 miljoen mensen naar de Goelag kampen zijn gestuurd, waarvan velen niet zijn teruggekeerd.

Stalin liet zich niet alleen gelden door middel van terreur; hij wist heel goed het land tot een eenheid onder zijn gezag te vormen, door een sterk nationalistisch gevoel te kweken. In het begin van de 20e eeuw voelde het volk van Rusland zich namelijk geen Russen. Er was geen gevoel van eenheid of één land, laat staan een nationalistisch gevoel. Men zag zichzelf alleen op regionaal niveau, uit welke provincie ze kwamen. Tijdens de eerste wereldoorlog heeft de staat een poging gedaan het volk te verenigen. Echter waren de pogingen destijds te laat en niet goed genoeg. De bedreiging van een gemeenschappelijke vijand, de Duitsers, heeft het land destijds verenigd tot een natie. Echter heeft dat niet veel veranderd want in de jaren daarna was de situatie niet verbeterd. Ook de burgeroorlog tussen de Rode en de Witte was niet nuttig voor de ontwikkeling van een eenheid3.

Na de burgeroorlog realiseerde men dat de propaganda anders moest en begrijpelijker moest zijn voor het volk. Stalin en zijn collega’s zochten een effectief alternatief, dat zou focussen op individuele helden en het Sovjet-patriottisme 3. Al snel, met behulp van de literatuur, waarin veel verhalen verschenen over de dagelijkse helden van de Sovjet-Unie, ontstond er een Sovjetcultuur bekend als de “Vriendschap der Volkeren’.

Mijn vraag was hoe het gigantische Rode Leger in de jaren ’30 en ’40 tot stand is gekomen en als eenheid bleef functioneren onder de grote leider Jozef Stalin. Het Rode Leger was ontstaan tijdens de burgeroorlog, uit mensen die bereid waren te strijden voor de bolsjewieken. Door de invoering van de dienstplicht (door Lenin) werden de manschappen veel groter en was er altijd voldoende. Stalin’s Vijfjarenplannen zorgden voor grote ontwikkelingen in de wapens van het Rode Leger. Naast de standaard wapens werden goeie tanks geproduceerd, met licenties aangeschaft van het VK en de VS. De harde hand van Stalin heeft ook zeker invloed gehad op de vorming van het grote leger onder zijn leiding. In de periode tussen 1934 en 1939 was de Grote Terreur, waarin Stalin iedereen die in zijn ogen enigsinds bedreiging vormde liet arresteren en afgemaken. Daarnaast werden de Goelag kampen goed gevuld (circa 10 miljoen mensen), waar veel arbeid werd verricht om het Rode Leger te voorzien.

Er was niet alleen sprake van terreur en een harde hand onder Stalin, hij zorgde er namelijk ook voor dat het volk zich een eenheid voelde. Tot de jaren ’20 voelde niemand zich echt een Rus. Onder Stalin ging het volk zich al een eenheid voelen en werd er nationalisme opgewekt. Aan de hand van veel literatuur en propaganda over de dagelijkse helden van de Sovjet-Unie ontstond er een Sovjet-patriottisme en de ‘Vriendschap der Volkeren’.

  1. Trueman, C. N., The Purges in the USSR, hisorylearnigsite.co.uk, Januari (2013), http://www.historylearningsite.co.uk/modern-world-history-1918-to-1980/russia-1900-to-1939/the-purges-in-the-ussr/ (website geraadpleegd op 15.10.2015)
  1. Rogovin, V., (1998), Stalin’s Great Terror: Origins and Consequences, World Socialist Web Site, December 29 (1998), http://www.wsws.org/en/articles/1998/12/rog1-d29.html. (geraadpleegd op 15.10.2015)
  2. Brandenberger, D., (2010), Stalin’s populism and the accidental creation of Russian national identity, Nationalities Papers, Vol 38, No. 5, (p723-739).
Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s