De Peredvizjniki: een radicale beweging of het logische product van hun tijd?

Peredvizniki

Leden van de Peredvizjniki, 1885

 

Kunst in Rusland maakte in de tweede helft van de 19e eeuw in West-Europa grote veranderingen door. Het was het tijdperk van het Realisme (1840-1880), dat de Romantiek opvolgde. Men wilde zich gaan focussen op de gewone mens en zijn emoties en niet meer alleen romantische taferelen van de elite uitbeelden. In Rusland had de Academie van de Kunsten echter grote invloed. Deze academie ging ervanuit dat Kunst iets verhevens was en daarom niet het dagelijks leven kon weergeven. De idealen die hierbij nagestreefd moesten worden waren Bijbelse of mythologische taferelen. Wie zich niet aan deze maatstaven hield, werd door de Academie als een minderwaardig kunstenaar gezien en kon hierdoor zijn werk niet verkopen.Toch ontstond er in deze tijd een groepering die tegen de vooropgestelde richtlijnen van de Academie was. Deze groep noemde zich Peredvizjniki, omdat zij door het land trokken, ‘wandelden’, om hun werk aan de bewoners tentoon te stellen [1]. De begon eerst onder de naam ‘Artel van Kunstenaars’ en is ontstaan toen op 9 november 1863 een enkeling studenten in Sint-Petersburg weigerde te voldoen aan de eisen van de Academie. I. Karamzin, die aan het hoofd stond, werd gesteund door 13 andere studenten, waaronder I. Kramskoy, V. Perov, V. Surikov, I. Repin en N. Ge [2].
In het vervolg bekijk ik hoe het ontstaan en de ontwikkeling van de groep te verklaren is aan de hand van de historische context, en probeer ik te achterhalen in hoeverre we hier echt met een revolutionaire stroming te maken hebben. Ik beargumenteer dat het radicale karakter van de groep gerelativeerd kan worden, en dat de Peredvizjniki echt een product van hun tijd waren.

Om dit te begrijpen is het allereerst nodig om naar de historische context te kijken. In de 19e eeuw heerste er veel onrust in Rusland en de industriële revolutie die Europa meemaakte, drong niet door tot in de Russische maatschappij. Waar in Frankrijk wetenschappers aan de Verlichting werkten, was er in autocratisch Rusland tot aan 1981 nog steeds sprake van lijfeigenen [3] en hevige spanningen tussen het volk en de monarchie. Een duidelijke illustratie hiervan is de Dekabristenopstand in 1825. De sociale kritiek en onrust onder de bevolking nam toe, men streefde naar de reële representatie van de Russische werkelijkheid in kunst. (WG Rusland, E. Rutten, 24.09.2015). Ook ontstond er vraag naar de Russische identiteit: wie en wat was de Russische mens (WG Wetenschapsfilosofie Slavisch, F. Westbroek, 24.09.2015). Zo veranderde de kunst vanuit de romantiek, waar ideeën en schoonheid van de individu centraal stond naar het realisme [4] waar het ging om de daadwerkelijke waarneming, vol van emoties zonder iets weg te laten.

“Deze ‘Peredvizjniki’ haakten in op de realistische idealen
die in de jaren ervoor steeds meer waren opgekomen,
en streefden na het echte leven weer te geven.”

In deze context is het volgens mij het niet gek dat de wil ontstond om een groep op te richten, die Realistische ideeën nastreefden, ondanks de invloed van de Academie. Dit mondde uit in de vorming van de groep Artel in 1863: kunstenaars van deze groep ging samenwonen om zo tot hervormende ideeën te komen [5]. Desondanks brachten ze nog niet de gedroomde radicale veranderingen met zich mee. De echte verandering kwam daarom pas zeven jaar later met de oprichting van de groep <<Bondsgenoten van de reizende kunstelijke tentoonstellingen>>, (Товарищества передвижных художественных выставок) afgekort naar Peredvizjniki. Deze ‘Peredvizjniki’ haakten in op de realistische idealen die in de jaren ervoor steeds meer waren opgekomen, en streefden na het echte leven weer te geven: vooral boeren waren daarom het middelpunt in kunstwerken. Daarbij werd niks verborgen. Onderwerpen als armoede en dronkenschap kwamen aan de orde, en ook de geestelijkheid werd satirisch afgebeeld [6]. De Peredvizjniki wilden zich vooral focussen op alledaagse allegorieën van genrewerken, historische taferelen en scenes uit het dagelijks leven en ze zo realistisch mogelijk weergeven, om zo sociale reformen en het volk bewust te laten worden van het nationalisme. Met name hun manier van tentoonstellen was vernieuwend. Door rond te trekken door het hele land en niet zoals in het gewoonlijke Moskou of Sint-Petersburg hun werk tentoon te stellen [7], bereikten ze zo een veel breder en groter publiek dan voorheen. Ook waren de taferelen bekend en daarom interessant voor de normale bevolking (Encyclopedie Russische schilderkunst, 2002).

Burlaki na Volge van I. Repin

I. Repin, Burlaki na Volge, 1870-1873

De vraag is echter hoe revolutionair dit alles was. Hoewel de groep inderdaad brak met de norm van de Academie, maakte die ‘norm’ ook een zekere ontwikkeling door: de maatschappelijke veranderingen vereiste immers van de Academie om mee te veranderen, wilde hij zijn invloed bewaren. Hierdoor groeiden de gevestigde orde en de ‘vernieuwende’ Peredvizjniki steeds meer naar elkaar toe, wat vanaf 1880 tot het langzaam uiteenvallen van de groep leidde [8]. De Academie en de Tsaar kochten zelfs schilderijen van een aantal leden (zoals I. Repin), iets waar de stroming aanvankelijk zo tegen was [9]. Intrede van andere stromingen aan het eind van de 19e eeuw zorgde er ook voor dat de Peredvizjniki in andere stijlen gingen werken. De officiële laatste tentoonstelling van de Peredvizjniki, nummer 48, werd in 1923 gehouden in de tijd van de Sovjet-Unie. Hierna vond het Sovjetregime de politieke redenen te bedreigend om door te gaan [10].

Terugkijkend op de kunststroming, kan geconcludeerd worden dat de Peredvizjniki zeker een vernieuwende stijl hadden. Het fenomeen ‘reizende’ tentoonstelling en de realistische kunstwerken vormden een sterk contrast met de kunst van voorheen, zoals die door de Academie vereist werd. Een zekere relativering is echter nodig. De groep ontstond niet vanuit het niets, maar geleidelijk en duidelijk in de context van een turbulente eeuw. Dit blijkt ook uit het feit dat de Academie zelf gedwongen was te veranderen, deels onder invloed van de Peredvizjniki, maar ook door de veranderde tijdsgeest. Dit laat zien dat de Peredvizjniki ook gewoon een product van de tijd waren, en niet strikt getypeerd kunnen worden als een radicale beweging.

 

 

 

 

Bibliografie

Internet

  • Harkness, Kirsten M. ‘An introduction to the Peredvizhniki (the wanderers),’ Khanacademy. 2015. Online geraadpleegd. 29 januari 2016 via https://www.khanacademy.org/humanities/becoming-modern/Russia-Peredvizhniki/wanderers/a/an-introduction-to-the-peredvizhniki-the-wanderers
  • Hibbert. A, ‘Of Russian origin: The Wanderers’, RTOnline geraadpleegd. 29 januari 2016 via http://russiapedia.rt.com/of-russian-origin/the-wanderers/
  • ‘Что есть истина? Николай Ге. К 180-летию со дня рождения'(Wat is de werkelijkheid? N. Ge. Ter ere van zijn 180 jarig bestaan), Tretjakovskaja Galleria. Online geraadpleegd. 29 januari 2016 via http://www.tretyakovgallery.ru/ru/calendar/exhibitions/exhibitions2619/
  • Steffelaar. W, ‘Romantiek en Realisme in de 19e eeuw’. Muzikale Stijlgeschiedenis. Online geraadpleegd. 29 januari 2016 via http://www.kunstcontext.com/ckv/sd4read.htm
  • Tishler. J, ‘Nineteenth-Century Russian Art: “Ideological Realism”, ‘Introduction to Russian civilization’. Online geraadpleegd. 29 januari 2016 via http://www.dartmouth.edu/~russ15/russia_PI/Russian_art.html
  • Doroveev. N.V, Russische schilderkunst van de 19e eeuwOnline geraadpleegd. 29 januari 2016 via http://www.bibliotekar.ru/isk/6.htm

Boeken

  • Энциклопедия Русского искусства 16го – 20го века (Encyclopedie van de Russische Schilderkunst 16e-20e eeuw). OLMA-PRESS, Moskou, 2002 pp 137, 209-237).
  • Gneditch. P.P, История искусств. Живопись. Скульптура. Архитектура.’ (Geschiedenis van de kust. Stilleven. Sculptuur. Architectuur.) EKSMO, 2002, pp.742-794)

Werkcollege’s

  • Werkgroep college rusland 24.09.2015, gegeven door Ellen Rutten
  • Werkgroep college Wetenschapsfilosofie Slavisch 24.09.2015, gegeven door Philip Westbroek

Afbeeldingen

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s