Russische kunstgeschiedenis binnen de studie

Als men kijkt naar de inhoud van verschillende studieboeken die gebruikt worden binnen de kunstgeschiedenis, valt het op dat de Russische schilderkunst een aanzienlijk grotere plaats heeft verworven binnen de moderne kunstgeschiedenis dan binnen de klassieke kunstgeschiedenis van het westen.

Zo worden de welbekende iconen uit de Russische kerken in Eeuwige schoonheid van Gombrich alleen genoemd in het volgende citaat: ‘Nog altijd geven de heilige beeltenissen of íconen’ van de Russen een weerspiegeling van de grootste scheppingen der byzantijnse kunstenaars’.[1] Uit dit citaat is af te lezen dat Gombrich de Russische iconen enkel benoemt om aan te geven dat de Byzantijnse iconen als het ware voortleven in de Russische iconen. Dit terwijl de Russische iconen schilderkunst vanuit de Byzantijnse iconen een geheel eigen stijl heeft ontwikkeld. Er wordt verder niets genoemd over het ontstaan en verloop van de schilderkunst van Rusland. Pas als men verder leest en bij het hoofdstuk De kunst experimenteert komt, dat gaat over de eerste helft van de 20e eeuw, is er één benoeming van een Russische kunstenaar: Wassily Kandinsky. [2] Kandinsky wordt hier door Gombrich benoemd als de eerste kunstenaar die iets tentoonstelt ‘zonder enig herkenbaar object’ te hebben afgebeeld.[3] Ook hier is dit weer het enige wat Gombrich aan Russische schilderkunst benoemt, terwijl hij een vrij grote en uitgebreide analyse geeft over de schilderkunst in de 19e eeuw.

Net zoals Gombrich benoemt Jason’s Kandinsky, zelfs Malevich komt voor in Janson’s History of Art met een eigen primaire bron vernoeming.[4] Maar ook hier wordt de Russische schilderkunst enkel benoemd in de moderne schilderkunst. Uitgebreider dan in Gombrich maar niet zo uitgebreid als in Dempsey.

Waar Gombrich en Janson’s de zogezegde complete kunsthistorie vertellen, vertelt Dempsey in haar Encyclopedie van de moderne kunst het verhaal van de, zoals al benoemd in de titel, moderne kunstgeschiedenis. [5] In dit werk komen alle stijlen, stromingen en scholen voorbij binnen de moderne kunstgeschiedenis, waaronder het socialistisch-realisme en Sots Art .

Dit verschil in behandeling van de Russische schilderkunst is in eerste instantie te koppelen aan het verschil in uitgangspunt bij het schrijven van de verschillende boeken. Ook is er sprake van meningen en voorkeuren. Zo is Gombrich niet al te neutraal in zijn beschrijving van de kunstgeschiedenis. Tussen de regels door is heel duidelijk zijn voorliefde en afgunst voor bepaalde periodes en werken te lezen. Bij Janson’s zijn deze voorkeuren minder sterk aanwezig. Dit komt voornamelijk doordat de verschillende periodes door diverse specialisten op het desbetreffende gebied zijn geschreven. Het werk is niet, zoals in het geval van Gombrich, geschreven door één persoon. Dempsey is net als Gombrich ook geschreven door één persoon, maar is veel meer gericht op de feiten dan op meningen en smaak geschreven. Zij geeft meer een analyse van de verschillende stijlen, stromingen en scholen binnen de moderne kunstgeschiedenis dan dat ze hier een weelderig en bijna romantisch verhaal van te maakt.

Een ander belangrijk gegeven voor het gebrek aan beschrijving van de Russische schilderkunst in de literaire werken voor kunstgeschiedenis studies zijn de ontstaan- en regeringsgeschiedenis van Rusland als natie. De schilderkunst in Rusland is van de 9e eeuw tot en met de 17e eeuw bijna niet veranderd. Deze bestond uit het schilderen van iconen overgenomen vanuit het Byzantijnse orthodoxe christendom. De Russen hebben aan deze manier van iconen afbeelden een eigen draai gegeven. Deze schilderkunst is tot de 18e eeuw de enige schilderkunst in Rusland geweest. Pas in de 18e eeuw heeft de Russische schilderkunst een enorme inhaalslag gemaakt wat resulteerde in een groot en bijna dominant aandeel binnen de moderne schilderkunst en moderne kunstgeschiedenis. Tsaar Peter de Grote heeft deze inhaalslag in gang gezet door het westen naar Rusland te halen en andersom. Peter de Grote ging zelf op reis door West-Europa om onder andere verschillende ambachten te leren. Hij stuurde naar aanleiding van deze reizen Russische kunstschilders en andere Russen naar het westen om verschillende vakgebieden te bestuderen. En aan de andere kant liet hij ambachtslieden vanuit het Westen naar Rusland komen. Op deze manier zijn de verschillende schilder- technieken en stijlen vanuit het Westen naar Rusland gekomen. Dit resulteerde in een snelle ontwikkeling binnen de schilderkunst.

Hieruit kunnen we concluderen dat de Russische schilderkunst een groter aandeel heeft binnen de moderne kunstgeschiedenis dan in de klassieke kunstgeschiedenis. Dit vindt men voornamelijk terug in de geschreven kunstgeschiedenis. Dit betekent niet dat de Russische schilderkunst geen geschiedenis heeft of ontwikkelingen heeft doorgemaakt. Het is enkel een aanwijzing dat deze stroming pas na de 17e eeuw een actieve rol begon te spelen binnen de westerse kunstgeschiedenis. Dit heeft verder geen gevolgen voor de Russische schilderkunst binnen haar eigen ontwikkeling.

[1] Gombrich, E.H., Eeuwige schoonheid. Houten: Uitgeverij Unieboek, herziende druk, 2009. P. 141.

[2] Gombrich, 2009: 571 (zie noot 1).

[3] Gombrich, 2009: 571 (zie noot 1).

[4] Davies, Penelope J.E., Janson’s History of Art. Prentice Hall: Pearson Education, 8e editie, 2011. P. 968.

[5] Dempsey, Amy., Encyclopedie van de moderne kunst. Zwolle: Uitgeverij Waandersb.v., 2010.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s